In het zand van de Namib, de oudste woestijnregio ter wereld, liggen gigantische eierschalen van meer dan vijftien miljoen jaar oud. Deze fossielen, achtergelaten door uitgestorven verwanten van de struisvogel, bevatten in hun minerale structuur minuscule zuurstofatomen — een soort vingerafdrukken van de atmosfeer uit het verre Mioceen.
In dat tijdperk, ongeveer 17 tot 15 miljoen jaar geleden, was het CO2-gehalte in de lucht aanzienlijk hoger dan nu. De planeet was warmer, de poolkappen waren kleiner en de zeespiegel stond hoger. Wetenschappers vragen zich al lang af hoe planten precies reageerden op deze warmte en het overschot aan CO2: verhoogden ze hun koolstofopname of vertraagden ze juist?
Het antwoord is gevonden dankzij de zeldzame isotoop zuurstof-17. Tijdens de fotosynthese halen planten deze isotoop samen met koolstofdioxide selectief uit de lucht. Vogels leggen deze veranderde verhoudingen vast in hun eierschalen door de planten te eten en de lucht in te ademen. Op deze manier fungeren de oude eieren als natuurlijke archieven die laten zien hoe actief de biosfeer als geheel functioneerde.
Onderzoekers gebruikten een nieuwe lasertechniek waarmee zuurstof-17 uit een minimale hoeveelheid materiaal kan worden ge'extraheerd en gemeten. De analyse van tientallen monsters uit de Namib leverde een verrassend resultaat op: rond de 15 miljoen jaar geleden namen planten koolstofdioxide naar schatting 40 procent minder actief op dan tegenwoordig. De biosfeer bleek, naar alle waarschijnlijkheid, vertraagd te zijn.
Dit zijn voorlopige resultaten, en de modellen die de isotopensamenstelling koppelen aan de wereldwijde koolstofcyclus moeten nog worden verfijnd. Onafhankelijke laboratoria zullen de metingen moeten herhalen. Toch is nu al duidelijk dat planten bij opwarming en een hoger CO2-niveau niet altijd hun koolstofvastlegging opschroeven — de balans tussen groei en de afbraak van organisch materiaal kan een onverwachte wending nemen.
Momenteel absorberen landplanten en de bodem ongeveer een derde van de menselijke koolstofuitstoot. Inzicht in hun gedrag onder soortgelijke omstandigheden in het verleden helpt om de snelheid van toekomstige klimaatveranderingen beter in te schatten. De eeuwenoude eieren uit de Namib herinneren ons eraan dat de natuur nauwkeurige gegevens bewaart; hoe beter we die bestuderen, des te beter kunnen we de gevolgen van ons eigen handelen voorzien.
