W piaskach Namib, najstarszego regionu pustynnego na naszej planecie, spoczywają gigantyczne skorupy jaj liczące ponad piętnaście milionów lat. Te skamieniałości, pozostawione przez wymarłych krewnych strusi, kryją w swojej strukturze mineralnej drobne atomy tlenu – swoiste odciski atmosfery z odległego miocenu.
W tamtej epoce, około 17–15 milionów lat temu, stężenie dwutlenku węgla w powietrzu było znacznie wyższe niż obecnie. Planeta była cieplejsza, czapy lodowe mniejsze, a poziom mórz wyższy. Naukowcy od dawna zastanawiają się, jak dokładnie rośliny reagowały na takie upały i nadmiar CO₂: czy zwiększały pochłanianie węgla, czy wręcz przeciwnie – spowalniały ten proces.
Odpowiedź udało się znaleźć dzięki rzadkiemu izotopowi tlenu-17. Podczas fotosyntezy rośliny selektywnie pobierają ten izotop z powietrza wraz z dwutlenkiem węgla. Ptaki, oddychając i żywiąc się roślinami, utrwalają te zmienione proporcje w skorupkach swoich jaj. W ten sposób prastare jaja stają się naturalnymi archiwami, które pokazują, jak aktywnie pracowała wówczas cała biosfera.
Badacze zastosowali nową technikę laserową, która pozwala na wydobycie i pomiar tlenu-17 z minimalnej ilości materiału. Analiza dziesiątek próbek z Namibii przyniosła nieoczekiwany rezultat: około 15 milionów lat temu rośliny najwyraźniej pochłaniały dwutlenek węgla o około 40 procent mniej aktywnie niż dzisiaj. Biosfera, jak się wydaje, uległa wówczas spowolnieniu.
Są to dane wstępne, a modele łączące skład izotopowy z globalnym obiegiem węgla wciąż wymagają doprecyzowania. Niezależne laboratoria muszą powtórzyć te pomiary. Niemniej już teraz widać, że w warunkach ocieplenia i podwyższonego stężenia CO₂ rośliny nie zawsze intensyfikują swoją „pracę” nad wiązaniem węgla – równowaga między wzrostem a rozkładem materii organicznej może przesuwać się w nieoczekiwanym kierunku.
Obecnie rośliny lądowe i gleby pochłaniają około jednej trzeciej antropogenicznych emisji węgla. Zrozumienie, jak zachowywały się one w przeszłości w podobnych warunkach, pomaga dokładniej oszacować tempo zmian klimatu w przyszłości. Starożytne jaja z Namib przypominają nam, że natura przechowuje precyzyjne zapisy, a im uważniej je odczytujemy, tym lepiej możemy przewidzieć konsekwencje własnych działań.
