Twintig jaar nauwgezet volgen van zwarte neushoorns in Zuid-Afrikaanse reservaten heeft gewone beheersgegevens veranderd in een ware schatkamer van wetenschappelijke ontdekkingen. Het project voor de uitbreiding van het leefgebied van de zwarte neushoorn van het Wereld Natuur Fonds, gestart in 2003 als een proefpoging om de populatie te vergroten, geeft nu antwoorden op vragen die voorheen slechts bij geruchte werden opgelost.
Zwarte neushoorns werden traditioneel beschouwd als solitaire dieren, maar analyse van bijna zeventigduizend ontmoetingen met 542 individuen toonde aan dat sociale contacten een belangrijke rol spelen in hun leven. Dit is vooral merkbaar bij jonge dieren - subvolwassenen. Degenen die in hun jeugd vaker contact hadden met soortgenoten, werden op volwassen leeftijd minder vaak het slachtoffer van agressieve confrontaties.
Een afzonderlijke studie richtte zich op de geboorte van kalveren. Vrouwtjes vertonen karakteristieke veranderingen in hun bewegingen voor en na de bevalling. Met behulp van GPS-zenders kunnen wetenschappers nu nauwkeuriger de geboortedata bepalen en geschikte plaatsen voor de geboorte kiezen, rekening houdend met het type vegetatie en de dichtheid van roofdieren.
Voorheen vertrouwden reservaatbeheerders op zeldzame visuele waarnemingen van pasgeborenen en zaten ze er vaak maanden naast. Nu maakt de beweging van vrouwtjes het mogelijk om het geboortemoment op afstand vast te stellen, zonder risico voor dieren en waarnemers.
Deze bevindingen hebben directe invloed op de praktijk van het verplaatsen van neushoorns. Bij het selecteren van individuen voor transport is het belangrijk om niet alleen rekening te houden met de populatiegrootte, maar ook met individuele sociale gewoonten. Het negeren van deze factor verhoogt het risico op dodelijke conflicten op de nieuwe locatie.
Volgens projectcoördinator Ursina Rusch werden beslissingen vroeger genomen op basis van fragmentarische waarnemingen. Tegenwoordig maakt de enorme hoeveelheid gegevens het mogelijk om weloverwogen, wetenschappelijk onderbouwde maatregelen te nemen die helpen om populaties gezond te houden en te laten groeien.
Langetermijnmonitoring heeft aangetoond dat zelfs dieren die ogenschijnlijk solitair zijn, afhankelijk zijn van subtiele sociale banden. Het rekening houden met deze banden bij het beheer van reservaten vermindert de sterfte en vergroot de overlevingskansen van de soort onder constante druk van stroperij en verlies van leefgebied.
Zo worden twintig jaar aan gegevens, verzameld voor dagelijks beheer, de sleutel tot een nauwkeurigere en humanere strategie voor het behoud van de zwarte neushoorn.
