Từ ngày 23 đến 26 tháng 6 năm 2026, tại Luân Đôn sẽ diễn ra hội nghị quốc tế NIME 2026 (New Interfaces for Musical Expression) — một trong những sự kiện quan trọng nhất trong giới công nghệ âm nhạc, quy tụ các nhạc sĩ, kỹ sư, nhà thiết kế, nghệ sĩ và nhà nghiên cứu từ khắp nơi trên thế giới. < /p>
Tại điểm giao thoa giữa khoa học, nghệ thuật và công nghệ, một câu hỏi từng nghe như khoa học viễn tưởng vài thập kỷ trước đang được đưa ra thảo luận: < /p>
Điều gì có thể được coi là một nhạc cụ trong thời đại ngày nay? < /p>
Suốt nhiều thế kỷ qua, câu trả lời dường như đã quá rõ ràng. Vĩ cầm, dương cầm, sáo, hay trống. Đó là những vật thể vật lý tạo ra âm thanh thông qua các cơ chế phát âm đã được biết đến. < /p>
Tuy nhiên, các dự án được giới thiệu tại NIME 2026 cho thấy những ranh giới quen thuộc này đang thay đổi một cách nhanh chóng. < /p>
Tại đây, âm nhạc được khai sinh thông qua chuyển động cơ thể, cử chỉ, sự chạm và tương tác với môi trường kỹ thuật số. Các nhà nghiên cứu đang tạo ra những hệ thống âm nhạc có thể mặc trên người, giao diện xúc giác, môi trường âm thanh không gian và các phương thức tương tác mới với âm thanh, cho phép cảm thụ âm nhạc không chỉ bằng thính giác mà bằng cả cơ thể. < /p>
Một trong những chủ đề trọng tâm của hội nghị là vai trò của trí tuệ nhân tạo trong sáng tạo âm nhạc. < /p>
Dẫu vậy, mục tiêu không phải là thay thế con người bằng máy móc. < /p>
Ngược lại, trí tuệ nhân tạo ngày càng được xem như một nhạc cụ mới — một đối tác ngẫu hứng, một phương thức để mở rộng khả năng sáng tạo và tạo ra những hình thức tương tác mới giữa con người và công nghệ. < /p>
Đơn vị tổ chức NIME 2026 là Phòng thí nghiệm Nhạc cụ Tăng cường (Augmented Instruments Laboratory) thuộc Imperial College London và CHAOS Lab thuộc Đại học Loughborough London. Đây chính là không gian hình thành điểm giao thoa giữa thực hành âm nhạc, kỹ thuật, thiết kế tương tác, khoa học nhận thức và nghiên cứu về tri giác của con người. < /p>
Nhưng có lẽ, tinh thần của hội nghị được phản ánh rõ nét nhất không phải qua các bài báo cáo khoa học, mà thông qua những dự án nghệ thuật sống động. < /p>
Một trong những người tham gia tiêu biểu tại NIME 2026 là EVICSHEN (Victoria Shen), nghệ sĩ thực nghiệm và nhà nghiên cứu âm thanh đến từ San Francisco. < /p>
Trong các buổi biểu diễn của mình, cô sử dụng máy tổng hợp âm thanh dạng module, các nhạc cụ điện tử tự chế, micro tiếp xúc và nhiều vật thể vật lý khác nhau để biến âm thanh thành một thực thể sống. < /p>
Các tác phẩm của cô nằm ở ranh giới giữa âm nhạc, âm học và nghiên cứu về tri giác. Tại đây, âm thanh không còn đơn thuần là những gì chúng ta nghe thấy. Nó trở thành thứ có thể cảm nhận được thông qua rung động, không gian, chuyển động và sự hiện diện. < /p>
Chính những dự án như vậy giúp chúng ta hiểu vì sao khoa học âm nhạc hiện đại ngày càng quan tâm không chỉ đến việc tạo ra âm thanh mới mà còn đến chính quá trình cảm thụ. < /p>
Con người cảm nhận âm nhạc như thế nào? < /p>
Tại sao một số nhịp điệu nhất định lại mang lại cảm giác bình yên, trong khi số khác lại gây ra sự căng thẳng, mong đợi hoặc hứng khởi? < /p>
Âm thanh tác động đến sự chú ý, trí nhớ và trạng thái cảm xúc theo cách thức nào? < /p>
Ngày nay, những câu hỏi này không chỉ được các nhạc sĩ nghiên cứu, mà còn bởi các chuyên gia trong lĩnh vực thần kinh học, tâm lý học tri giác, âm học và thiết kế trải nghiệm con người. < /p>
Một số dự án tại NIME cho phép cảm thụ âm nhạc thông qua các rung động cơ thể. Số khác nghiên cứu về âm thanh không gian, nơi người nghe không đứng trước nguồn phát mà chìm đắm bên trong môi trường âm thanh đó. Những dự án khác lại biến các cử chỉ và chuyển động của con người thành các yếu tố cấu thành bản nhạc trong thời gian thực. < /p>
Trên thực tế, âm nhạc đang dần không còn chỉ là một đối tượng để lắng nghe đơn thuần. < /p>
Nó đang trở thành một hình thức tham gia. < /p>
Người nghe trở thành người đồng sáng tạo nên trải nghiệm đó. < /p>
Thoạt nhìn, tất cả những điều này dường như đều liên quan đến công nghệ tương lai. < /p>
Nhưng càng tìm hiểu sâu về các dự án được trình bày, ta càng thấy rõ: trọng tâm không nằm ở công nghệ. < /p>
Trọng tâm chính là con người. < /p>
Đó là khả năng tri giác. Khả năng cảm nhận. Sự tương tác với thế giới thông qua âm thanh của con người. < /p>
Âm nhạc đến với chúng ta dưới dạng những rung động, được cảm nhận không chỉ bằng thính giác mà bởi toàn bộ hệ thống giác quan của cơ thể. Những nhịp điệu, âm sắc và cấu trúc tần số khác nhau có khả năng gợi lên các trạng thái cảm xúc và sinh lý khác nhau, tác động đến sự chú ý, trí nhớ, tâm trạng và cảm giác kết nối với thế giới xung quanh. < /p>
Có lẽ chính vì vậy mà âm nhạc vẫn là một trong những ngôn ngữ cổ xưa và phổ quát nhất của nhân loại. < /p>
Nó trò chuyện với chúng ta ở một cấp độ vượt lên trên ngôn từ. Nó phản ánh những trạng thái nội tâm. Nó giúp khám phá những điều mới mẻ. Nó chuyển hóa những điều không thể diễn tả thành những điều có thể lắng nghe. < /p>
Sự kiện này đã đóng góp thêm điều gì cho âm thanh của hành tinh? < /h3>
Âm nhạc vẫn là một trong số ít những hiện tượng đồng thời thuộc về thế giới nghệ thuật, khoa học và trải nghiệm con người. < /p>
Nó được sinh ra từ những dao động vật lý của không khí, đi qua những cơ chế tri giác phức tạp của não bộ và biến thành cảm xúc, ký ức, nguồn cảm hứng hoặc trạng thái nội tâm. < /p>
Suốt hàng ngàn năm qua, nhân loại đã không ngừng tạo ra các nhạc cụ mới để biểu đạt những điều không thể nói thành lời. Ngày nay, các nhà nghiên cứu đang thực hiện bước tiếp theo — không chỉ nghiên cứu bản thân các nhạc cụ mà còn cả mối liên kết giữa con người, cơ thể, không gian và âm thanh. < /p>
Và càng khám phá sâu vào bản chất của âm thanh, chúng ta càng thấy rõ: < /p>
Âm nhạc không đơn thuần là một cách tổ chức các rung động. < /p>
Đó là không gian cộng hưởng giữa con người, thế giới và những gì họ có thể cảm nhận sâu thẳm bên trong mình. Đó là một trong những cách mà sự sống tự nhận biết chính mình. < /p>
