Trong một công trình nghiên cứu lý thuyết được công bố vào năm 2026, một nhóm các nhà vật lý từ một số viện nghiên cứu châu Âu đã đề xuất xem xét lại các đánh giá xác suất về nghịch lý não bộ Boltzmann. Họ khẳng định rằng sự xuất hiện tự phát của một bộ não mang ký ức giả trong một vũ trụ cân bằng không chỉ cần sự biến động entropy đơn thuần, mà còn đòi hỏi một sự tương thích chính xác giữa các trạng thái lượng tử và cấu trúc bộ nhớ.
Nhận định này ảnh hưởng trực tiếp đến vấn đề đo lường ý thức. Nếu ký ức có thể được hình thành mà không cần trải nghiệm thực tế trước đó, phương pháp đối chiếu tìm kiếm các mối tương quan thần kinh của ý thức sẽ mất đi một phần nền tảng: người quan sát không thể phân biệt giữa trải nghiệm thực và một sự mô phỏng có khả năng xảy ra về mặt thống kê.
Thuyết không gian làm việc toàn cầu và quá trình xử lý tiên đoán có những phản ứng khác nhau đối với kịch bản này. Thuyết đầu tiên yêu cầu sự lan tỏa thông tin rộng rãi, trong khi thuyết còn lại đòi hỏi việc giảm thiểu sai số dự đoán. Trong trường hợp não bộ Boltzmann, cả hai cơ chế này đều chỉ là kết quả của sự trùng hợp ngẫu nhiên thay vì là một chuỗi nhân quả, điều này đặt ra nghi vấn về chính khả năng tiếp cận các nội dung hiện tượng luận.
Hãy tưởng tượng một kho lưu trữ nơi mọi tài liệu được soạn thảo cùng lúc và khớp nhau một cách hoàn hảo, dù thực tế không có sự kiện nào từng diễn ra. Một độc giả khi nghiên cứu những trang giấy này sẽ hành xử như thể mình đang nắm giữ một lịch sử có thật, và không có bài kiểm tra nội tại nào có thể phát hiện ra sự giả mạo. Phép ẩn dụ này cho thấy tại sao các chỉ dấu hành vi và sinh lý thần kinh không thể coi là bằng chứng cuối cùng chứng minh tính xác thực của trải nghiệm.
Những hạn chế về mặt phương pháp luận của nghiên cứu này là khá rõ ràng: các tác giả dựa trên các mô hình vũ trụ học chưa được kiểm chứng thực nghiệm và không đề xuất được quy trình thí nghiệm nào có thể phân biệt bộ não thông thường với não bộ Boltzmann. Tuy nhiên, bản thân cuộc thảo luận này đã buộc chúng ta phải làm rõ những đặc tính nào của ý thức là thiết yếu, và đặc tính nào chỉ mang tính xác suất thống kê.
Vấn đề này vượt ra ngoài phạm vi vũ trụ học và chạm tới thực tiễn lâm sàng: nếu về nguyên tắc ký ức có thể là ảo ảnh mà không cần một vật mang thông tin bên ngoài, thì các tiêu chí chẩn đoán ý thức tiềm ẩn ở bệnh nhân bị tổn thương cần được củng cố thêm bằng những cơ sở lý thuyết mới.
