W pracy teoretycznej opublikowanej w 2026 roku grupa fizyków z kilku europejskich instytutów zaproponowała rewizję szacunków prawdopodobieństwa dotyczących paradoksu mózgu Boltzmanna. Twierdzą oni, że spontaniczne pojawienie się mózgu obdarzonego fałszywymi wspomnieniami we wszechświecie w stanie równowagi wymaga nie tylko fluktuacji entropii, lecz także precyzyjnej zgodności między stanami kwantowymi a strukturą pamięci.
Teza ta uderza bezpośrednio w problem pomiaru świadomości. Jeśli wspomnienia mogą formować się bez uprzedniego doświadczenia, metoda kontrastowa poszukiwania neuronalnych korelatów świadomości traci część swoich podstaw: obserwator nie jest bowiem w stanie odróżnić autentycznego przeżycia od statystycznie możliwej imitacji.
Teoria globalnej przestrzeni roboczej oraz przetwarzanie predykcyjne w różny sposób reagują na taki scenariusz. Pierwsza z nich wymaga szerokiego rozpowszechniania informacji, druga zaś – minimalizacji błędu przewidywania. W przypadku mózgu Boltzmanna oba mechanizmy okazują się wynikiem przypadku, a nie łańcucha przyczynowo-skutkowego, co poddaje w wątpliwość samą koncepcję dostępu do treści fenomenalnych.
Wyobraźmy sobie archiwum, w którym wszystkie dokumenty zostały spisane jednocześnie i pozostają ze sobą w pełnej zgodności, mimo że żadne z opisanych zdarzeń nigdy nie miało miejsca. Czytelnik studiujący te strony będzie zachowywał się tak, jakby znał prawdziwą historię, a żadne wewnętrzne testy nie wykazałyby fałszerstwa. Analogia ta pokazuje, dlaczego markery behawioralne i neurofizjologiczne nie mogą służyć jako ostateczny dowód autentyczności doświadczenia.
Ograniczenia metodologiczne publikacji są oczywiste: autorzy opierają się na modelach kosmologicznych pozbawionych weryfikacji empirycznej i nie proponują procedury eksperymentalnej pozwalającej odróżnić zwykły mózg od boltzmannowskiego. Niemniej jednak sama dyskusja wymusza doprecyzowanie, które właściwości świadomości uznajemy za niezbędne, a które jedynie za statystycznie prawdopodobne.
Kwestia ta wykracza poza ramy kosmologii i dotyka praktyki klinicznej: skoro nawet w teorii wspomnienia mogą być iluzoryczne bez zewnętrznego nośnika, to kryteria diagnozowania ukrytej świadomości u pacjentów z jej zaburzeniami wymagają dodatkowego wsparcia teoretycznego.
