Göttingen Üniversitesi'nden uluslararası bir araştırma ekibi, kaya örneklerinden birinin alışılmış modellere uymayan bir yol kat ettiğini keşfetti.
Söz konusu olan Papua Yeni Gine'den gelen eklojit. Dört milyon yıl önce bu taş, bir yitim zonunda Dünya yüzeyinin 90 kilometreden fazla altına indi.
Mineral kapanımlarının analizi şunu gösterdi: yaklaşık 45 kilometre derinlikte kaya zaten yaklaşık 700 °C'ye kadar ısınmıştı. Bu, mevcut ısı modellerinin öngördüğünden belirgin biçimde yüksektir.
90 kilometre seviyesinde sıcaklık yaklaşık 800 °C idi — artık «soğuk» yitim çerçevesinde. Böylece, dalma derinleştikçe sıcaklık gradyanı beklenmedik biçimde sıcaktan görece soğuğa doğru değişti.
Göttingen Yer Bilimleri Merkezi'nden Dr. Jan Schönig, «Sıcak yitimden soğuk yitime böyle bir geçişin bulunması bir sürpriz oldu, çünkü yitim zonlarının mevcut ısı modellerimizle çelişiyor» dedi.
Küçük derinliklerdeki aşırı ısının olası nedenleri, levhalar arasındaki kayma gerilmeleri nedeniyle ek ısınma ya da yitim zonunun soğuması için yetersiz zaman olabilir. Her iki etken de rol oynamış olabilir.
Yitim zonlarındaki sıcaklıklara ilişkin kesin veriler, depremleri, volkanik etkinliği ve uzun vadeli karbon döngüsünü anlamak için önemlidir.
Araştırmanın ana sonucu ve ana «özelliği» şudur: bilim insanları ilk kez açıkça kanıtladı: tektonik levhaların dalma süreci (yitim), derinleştikçe sıcaklık rejimini kökten değiştirebilir ve eski modeller bunu hesaba katmamıştı.
Bu neden oyunun kurallarını değiştiriyor (küresel önem)
- Geçmiş tektoniğinin yeniden değerlendirilmesi: «Soğuk» yitimin kanıtı saydığımız birçok antik kaya aslında sıcak bir evreden geçtiyse, levha tektoniğinin milyonlarca ve milyarlarca yıl önce nasıl işlediğine dair görüşlerimiz yanlış olabilir.
- Felaketlerin öngörülmesi: Yitim zonunun sıcaklık rejimi, depremlerin tam olarak nasıl gerçekleşeceğini (derin ve güçlü mü yoksa yüzeye yakın mı olacaklarını) ve mantonun volkanları besleyerek nasıl eriyeceğini doğrudan etkiler.
- Karbon döngüsü: Ne kadar karbonun (karbonatlar biçiminde) mantoya derinlemesine dalacağı ve ne kadarının volkanlar aracılığıyla atmosfere geri döneceği sıcaklığa bağlıdır. Bu, Dünya'nın uzun vadeli iklimini anlamanın anahtarıdır.
Sonuçlar Nature Geoscience dergisinde 1 Ekim 2026 tarihinde yayımlandı. Araştırma Alman Araştırma Vakfı (DFG) tarafından desteklendi.
