2026'da Afrika, kıtanın önümüzdeki on yıllık gidişatını belirleyecek kritik bir yol ayrımına gelecek: Ya borç yapılandırması eşliğinde sürdürülebilir bir büyüme ya da dış aktörlerin baskısı altında bir durgunluk. IMF ve Afrika Kalkınma Bankası'nın resmi tahminleri, %3,8 ile %4,2 arasında bir ortalama GSYH büyümesine işaret etse de, bu rakamlar ülkeler ve sektörler arasındaki derin uçurumları gizliyor.
Manzarayı şekillendiren yapısal güçler; demografik patlama, hammadde ihracatına bağımlılık ve kronik altyapı eksikliği olarak değişmeden kalmaya devam ediyor. Öte yandan, 2025–2026 yıllarının konjonktürel faktörleri —Zambiya ve Gana'daki borç yapılandırma programlarının tamamlanması ile Çin ve Körfez ülkelerinden gelen yeni kredi limitleri— dar ama önemli bir fırsat penceresi sunuyor. Afrika hükümetlerinin dış finansmanı uzun vadeli varlıklara dönüştürüp dönüştüremeyeceği veya yeni bir borç sarmalına girip girmeyeceği tam da bu dönemde netleşecek.
Durumun arka planında yatan gerçek ise Çin, AB, ABD ve Körfez ülkeleri gibi kilit dış aktörlerin sadece ekonomik değil, aynı zamanda jeopolitik hedefler peşinde koşmasıdır. Çin, siyasi şartlar öne sürmeden altyapı kredileri sunmaya devam ederken, Batılı donörler yardımları iklim ve yönetim standartlarına bağlıyor. Bu rekabet, Afrikalı elitlere bir manevra alanı sağlasa da aynı zamanda kıta genelindeki siyasi parçalanma riskini de artırıyor.
HIPC girişimi sayesinde borç yükünün hafifletilmesinin birçok ülkenin sosyal harcamalarını artırmasına olanak tanıdığı 2005–2010 dönemiyle kurulan tarihsel paralellik, bugün tam olarak karşılık bulmuyor. O dönemdeki yükseliş, Çin'in yoğun hammadde talebine dayanıyordu; günümüzdeki fark ise Afrika madenlerine olan küresel talebin artmasına rağmen, elde edilen gelirlerin giderek daha büyük bir kısmının mevcut borç servislerine gitmesidir.
2026 yılı için en muhtemel senaryo, bölgesel farklılıkların derinleştiği bir ortamda %4,1'lik ılımlı bir büyüme kaydedilmesidir. Borç seviyesi nispeten düşük ve ekonomisi çeşitlenmiş ülkeler (Kenya, Ruanda, Fildişi Sahili) özel yatırımları çekmeye devam edecekken, borç yükü ağır olan devletler (Nijerya, Angola, Etiyopya) sert bütçe kısıtlamalarına gitmek zorunda kalacak. Temel mekanizma yeni kredilerin miktarından ziyade kullanım kalitesi olacak: Kaynakları enerji ve lojistiğe yönlendirmeyi başaran hükümetler, 2028 yılına kadar çarpan etkisiyle olumlu sonuçlar alacak.
En güçlü iki karşı argüman ise hammadde fiyatlarında yaşanabilecek sert düşüşler ve Sahel bölgesindeki çatışmaların tırmanmasıdır. Bu faktörlerden biri bile gerçekleşirse, büyüme tahmini %2,5–2,8 bandına gerileyebilir. Ancak böyle bir durumda bile, istikrarlı makroekonomik politikalara sahip ülkeler pozitif ivmelerini koruyacaktır.
Öngörülerin doğruluğunu 2026'nın ilk iki ayında test edecek temel gösterge, Afrika Birliği'nin ortak bir borç sürdürülebilirliği izleme mekanizması kurma kararı olacaktır. Eğer böyle bir mekanizma hayata geçirilir ve gerçek yetkilerle donatılırsa, bu durum kıtanın krizlere tepki vermekten çıkıp proaktif bir koordinasyona geçtiğini teyit edecektir. Aksi takdirde Afrika, kendine ait bir kalkınma stratejisi olmaksızın dış çıkarların çatıştığı bir alan olma riskini sürdürecektir.
