29 Ağustos 2026 yılında İzlanda'da ülkenin Avrupa Birliği'ne katılım müzakerelerinin yeniden başlatılması konusunda tarihi bir referandum yapıldı. Kesin sonuçlara göre, girişimi yalnızca 47,2% seçmen destekledi, 52,8% ise karşı oy kullandı. Katılım oranı son derece yüksekti ve 82,5% olarak gerçekleşti; bu, son parlamento seçimlerinin katılım oranını aştı.
Sayım dinamikleri: başkentteki iyimserlikten kırsaldaki şüpheciliğe
Anket şirketlerinin öngördüğü gibi, mücadele çekişmeli geçti ve oy sayım süreci dramatik bir dönüş yaşadı. Yerel saatle 22:00'te oy verme merkezlerinin kapanmasının hemen ardından, ülkenin başkenti Reykjavik'ten gelen ilk ön sonuçlar, Avrupa entegrasyonu destekçilerinin açık bir üstünlüğünü gösterdi ('Evet' seçeneği lehine 58%'e kadar). Katılım yanlıları, şehir sakinlerinin yüksek katılımına bağlayarak temkinli bir iyimserlik ifade ettiler.
Ancak gece yarısından sonra, kırsal ve kıyı bölgelerinden veriler gelmeye başlayınca tablo kökten değişti. Tarihsel olarak Avrupa şüphecilerinin güçlü olduğu bu bölgelerde, müzakerelerin reddedilmesi yönünde önemli bir üstünlük kaydedildi:
- Kuzeybatı Bölgesi: 62,9% karşı;
- Kuzeydoğu Bölgesi: 61,2% karşı;
- Güney Bölgesi: 60,5% karşı.
Reykjavik'te (Kuzey ve Güney) 'Evet' seçeneği sırasıyla 57,5% ve 54,5% oy alırken, başkentten gelen oylar genel üstünlük için yeterli olmadı. Sabaha karşı 'Hayır' kampı inisiyatifi ele geçirdi ve oyların nihai sayımına kadar bu üstünlüğü korudu.
Ana neden: 'Balık Brüksel'den daha önemli'
Oylamanın sonucunu belirleyen kilit faktör, balık kaynakları üzerindeki kontrol meselesi oldu. Balıkçılık, İzlanda'nın GSYİH'sının yaklaşık 8%'ünü ve ihracatının neredeyse 40%'ünü sağlıyor ve ulusal ekonominin ve kimliğin temelini oluşturuyor.
AB'ye tam üyelik, üye ülkeler arasında avlanma kotalarının dağıtımını ve Brüksel'in sıkı denetimini içeren Ortak Balıkçılık Politikası'na uymayı gerektirirdi. Hükümetin, Reykjavik'in AB ile özel koşullar ve sular üzerinde ulusal kontrolün korunması konusunda anlaşabileceği konusunda seçmenleri ikna etme girişimlerine rağmen, bu argümanlar yankı bulmadı. Seçim anketlerine göre, balıkçılık sektörüyle bağlantılı şirketlerin yaklaşık 90%'ü müzakerelerin yeniden başlatılmasına kesin olarak karşı çıktı.
Statüko neden daha tercih edilir bulundu
Analistler, çoğu İzlandalı için Avrupa ile mevcut ilişki biçiminin en uygun olduğunu belirtiyor. İzlanda zaten Avrupa Ekonomik Alanı (AEA) ve Schengen Anlaşması'nın üyesidir. Bu ülkeye şunları sağlar:
- Tek Avrupa pazarına neredeyse engelsiz erişim;
- Kilit programlara katılım (Erasmus, Horizon, emisyon ticareti sistemi);
- Vatandaşların serbest dolaşımı.
Ancak Reykjavik, bilinçli olarak AEA anlaşmasının dışında tutulan balıkçılık ve tarım konularında tam egemenliğini koruyor. Aslında İzlanda, yasalarının yaklaşık 75%'ini AB standartlarına uyarlamış durumda, ancak bunların kabulünde oy hakkına sahip değil. Başbakan Kristrún Frostadóttir'in belirttiği gibi, vatandaşlar mevcut anlaşmalardan tamamen memnun olduklarını seçimleriyle doğruladı.
Tarihsel bağlam ve siyasi sonuçlar
İzlanda, AB üyeliği için ilk başvurusunu 2009 yılında ağır bir mali krizin ortasında yaptı, ancak müzakereler 2013 yılında Avrupa şüphecisi bir koalisyonun iktidara gelmesiyle askıya alındı. Mevcut merkez sol hükümet, artan jeopolitik istikrarsızlık karşısında ülkenin konumunu güçlendirme gerekliliğini öne sürerek bu konuyu yeniden gündeme getirdi.
Referandum istişari nitelikte olsa da hükümet halkın seçimine saygı duyduğunu resmen açıkladı. Bu sonuç, AB üyeliği konusunu fiilen İzlanda'nın iç siyasi gündeminden en azından önümüzdeki birkaç yıl için çıkardı.
Brüksel için bu karar, yüksek yaşam standardına (kişi başına GSYİH yaklaşık 84 000 avro) ve yakın ekonomik bağlara sahip ülkelerde bile derin siyasi entegrasyon fikrinin, ekonominin kilit sektörleri üzerinde ulusal egemenliği koruma yönündeki pragmatik arzuya yenilebileceğinin bir başka hatırlatıcısı oldu.
