arXiv'de yayımlanan yakın tarihli bir çalışmada fizikçiler, kuantum mekaniğinde gözlemci seçiminin mutlak kabul edilme olasılığını sorguladı. Bir gözlemcinin bir sistemi, ikinci bir gözlemcinin ise ilkini ölçtüğü Wigner'ın arkadaşı paradoksu, özgür seçimlerin bakış açısına göre değişebileceği sonucunu doğurdu.
Birkaç Avrupalı gruptan araştırmacılar, Wigner'ın arkadaşının bir parçacığın spinini ölçtüğü, Wigner'ın ise aynı sistemi bir süperpozisyon olarak tanımladığı senaryoyu analiz etti. Mayıs 2024'te yayımlanan ön baskıya göre, her iki gözlemci de birbirinin kuantum tanımlarını kullandığında seçimin mutlaklığı ortadan kalkıyor. Bu durum bir düşünce deneyi değil, kuantum referans sistemleri formalizmi kullanılarak yapılmış kesin bir hesaplamadır.
Bir kavşakta nereye döneceklerine aynı anda karar veren iki kişi düşünün; ancak bu kararlar, yalnızca taraflardan biri diğerinin seçimini henüz netleşmemiş bir olasılık olarak gördüğünde tutarlı hale gelir. Bu modeldeki mekanizma tam olarak şöyle işliyor: Bir gözlemcinin ölçümü, eşevreliliği bozan bir etkileşim gerçekleşene kadar ikinci gözlemci için belirsiz kalıyor.
Elde edilen sonuç, kuantum kriptografi protokollerinde ve Bell testlerinde neyin "özgür seçim" olarak kabul edileceğine dair anlayışı değiştiriyor. Eğer seçimler mutlak değilse, ayarların bağımsızlığına dayanan cihazlar yanıltıcı güvenlik garantileri sunabilir. Ekip, bulguların henüz teorik düzeyde olduğunu ve fotonik veya iyonik düzeneklerde deneysel doğrulama gerektirdiğini belirtiyor.
Çalışma, tek bir kuantum sistemi içindeki birden fazla gözlemciyi tanımlamak için son yıllarda geliştirilen formalizme dayanıyor. Yazarlar, her iki taraf da kuantum teorisinin tüm kurallarına göre hareket etmesine rağmen, belirli koşullar altında iki gözlemcinin bir ölçüm sonucu hakkında birbiriyle bağdaşmayan sonuçlara varabileceğini gösteriyor.
Böylece, gözlemcilerin kendileri kuantum tanımının bir parçası haline geldiğinde, ölçüm bağımsızlığına dair en temel varsayımların bile bağlama duyarlı olduğu ortaya çıkıyor.
