Amerykańska agencja kosmiczna rozpoczyna zakrojony na szeroką skalę eksperyment, który ma odpowiedzieć na kluczowe pytanie dotyczące przyszłej misji marsjańskiej: czy człowiek wytrzyma niemal rok w zamkniętej przestrzeni, oddalony o miliony kilometrów od Ziemi. Nabór ochotników już trwa, a start misji zaplanowano najwcześniej na sierpień 2027 roku.
Symulacja niemożliwego
Eksperyment o nazwie „Luna-Mars Analog” zostanie przeprowadzony w Centrum Kosmicznym im. Lyndona B. Johnsona w Houston. To nie jest po prostu kolejny test – to maksymalnie zbliżona do rzeczywistości symulacja wyzwań, przed którymi staną pierwsi badacze Czerwonej Planety.
Wolontariusze spędzą około roku w całkowitej izolacji, przemieszczając się między dwoma specjalistycznymi modułami. Kompleks HERA posłuży jako odpowiednik statku międzyplanetarnego, w którym załoga „odbędzie” wielomiesięczny przelot. Z kolei kompleks CHAPEA będzie imitować bazę na powierzchni Marsa lub Księżyca.
Harmonogram astronautów
Uczestnicy eksperymentu będą musieli przestrzegać grafiku niemal identycznego z planem dnia prawdziwych astronautów. Program obejmuje:
- Badania naukowe – przeprowadzanie eksperymentów w warunkach ograniczonych zasobów
- Konserwacja sprzętu – naprawa i utrzymanie systemów podtrzymywania życia
- Symulacja wyjść na powierzchnię – „spacery” po marsjańskim krajobrazie
- Ekspedycje łazikiem – wyjazdy do odległych obiektów badawczych
- Praca z technologiami AR – wykorzystanie systemów rozszerzonej rzeczywistości do wykonywania zadań
Szczególny nacisk położono na aspekty psychologiczne: długotrwałe przebywanie w zamkniętej przestrzeni, duże obciążenie pracą, ograniczony kontakt ze światem zewnętrznym oraz opóźnienia w komunikacji, imitujące realną odległość od Marsa (do 20 minut w jedną stronę).
Rygorystyczna selekcja
Wymagania wobec kandydatów są zgodne ze standardami NASA dla prawdziwych astronautów:
- Wiek: od 30 do 55 lat
- Wzrost: nie więcej niż 188 cm (ograniczenie wynika z rozmiarów modułów)
- Obywatelstwo: USA lub stały pobyt
- Zdrowie: doskonała kondycja fizyczna i psychiczna
- Wykształcenie: wyższe w dziedzinie nauk ścisłych, technologii, inżynierii lub matematyki
Przed rozpoczęciem misji pretendenci przejdą wieloetapową selekcję, obejmującą badania medyczne i psychologiczne. Agencja będzie dokładnie badać nie tylko kwalifikacje zawodowe, ale także umiejętność pracy w zespole, odporność na stres oraz zdolności adaptacyjne.
Lekcje z projektu „Mars-500”
NASA nie jest pionierem w tego typu badaniach. Największym dotychczasowym przedsięwzięciem był rosyjski eksperyment „Mars-500”, zorganizowany przez Instytut Problemów Biomedycznych Rosyjskiej Akademii Nauk przy udziale Europejskiej Agencji Kosmicznej.
W 2010 roku sześciu ochotników (trzech Rosjan, Francuz, Chińczyk i Włoch) zamknęło się w specjalnym kompleksie w Moskwie na 520 dni – dokładnie tyle, ile teoretycznie zajmuje ekspedycja na Marsa wraz z lądowaniem i powrotem.
Wyniki okazały się niezwykle wymowne:
- Aktywność fizyczna uczestników malała wraz z czasem trwania eksperymentu
- Wydłużał się czas przeznaczany na sen i odpoczynek
- U większości wystąpiły zaburzenia snu, rytmu dobowego oraz koncentracji uwagi
- Reakcje uczestników znacząco się różniły – jedni radzili sobie lepiej, inni gorzej
Eksperyment zakończył się 4 listopada 2011 roku i udowodnił, że niewielka grupa jest w stanie spędzić niemal półtora roku w izolacji i zachować zdolność do pracy. Ceną za to jest jednak staranny dobór załogi, odpowiednie oświetlenie, reżim dnia oraz stały wysiłek fizyczny.
Co sprawdzi NASA
W przeciwieństwie do „Marsa-500”, amerykański eksperyment położy nacisk nie tylko na czynnik ludzki, ale również na testowanie technologii:
1. Sprzęt i systemy podtrzymywania życia – identyfikacja słabych punktów przed realnym lotem 2. Protokoły interakcji – sposób podejmowania decyzji przez zespół w sytuacjach stresowych 3. Technologie łączności – praca z opóźnieniami i ograniczonymi kanałami przesyłu 4. Wsparcie psychologiczne – metody utrzymywania morale załogi
Specjaliści NASA będą przez całą dobę monitorować stan fizyczny i psychiczny uczestników, ich wydajność, współpracę wewnątrz grupy oraz zdolność do podejmowania decyzji w sytuacjach krytycznych.
Dlaczego jest to teraz ważne
Eksperyment jest bezpośrednio powiązany z dwoma ambitnymi programami:
Artemis – powrót ludzi na Księżyc i stworzenie tam stałej bazy do końca dekady. Księżyc traktowany jest jako poligon doświadczalny dla technologii przed skokiem na Marsa.
Załogowa misja na Marsa – planowana na lata 30. XXI wieku. Odległość do Czerwonej Planety wynosi od 55 do 400 milionów kilometrów, a czas lotu w jedną stronę to od 6 do 9 miesięcy.
„Rozwiązanie problemów jeszcze na Ziemi będzie tańsze i bezpieczniejsze niż podczas prawdziwej wyprawy” – zauważają przedstawiciele NASA. Wypracowane rozwiązania będą mogły zostać wykorzystane zarówno w bazie księżycowej, jak i na statkach międzyplanetarnych.
Konkurencja podejść
Podczas gdy NASA wybiera drogę stopniowych przygotowań i testów, prywatne firmy proponują bardziej radykalne scenariusze.
SpaceX Elona Muska promuje koncepcję stworzenia stałej i docelowo samowystarczalnej osady na Marsie, a nie tylko jednorazowej ekspedycji. Jednak i te plany pozostają dalekie od realizacji. W lutym 2026 roku Musk oświadczył, że najbliższym priorytetem SpaceX będzie budowa bazy na Księżycu, ponieważ transport tam ludzi i ładunków jest prostszy i szybszy. Projekt marsjańskiego miasta nie został przy tym anulowany, lecz przesunięty na późniejszy termin.
Jak zostać uczestnikiem
Wniosek o udział w eksperymencie można złożyć na oficjalnej stronie internetowej NASA. Agencja podkreśla: to nie tylko przygoda, ale poważna praca naukowa, której wyniki określą przyszłość ludzkiej ekspansji w kosmosie.
Dla osób marzących o Marsie, które nie chcą czekać do 2027 roku, istnieje alternatywa – program NASA dotyczący selekcji astronautów do rzeczywistych misji. Ostatni nabór odbył się w 2024 roku, kolejny spodziewany jest nie wcześniej niż w 2028 roku.
Kontekst: Eksperyment NASA rozpocznie się najwcześniej w sierpniu 2027 roku i potrwa około roku. Jest to jeden z najbardziej ambitnych projektów przygotowujących do misji załogowych poza niską orbitę okołoziemską. Zebrane dane zostaną wykorzystane przy tworzeniu bazy księżycowej w ramach programu Artemis oraz przyszłego lotu na Marsa.
Źródła: NASA, Instytut Problemów Biomedycznych Rosyjskiej Akademii Nauk, Europejska Agencja Kosmiczna, SpaceX
