W głębi kosmosu, w odległości około 3900 lat świetlnych od Ziemi, krąży jeden z najbardziej niezwykłych obiektów znanych astronomom. Jest to pulsar milisekundowy PSR J0435+3233 — gwiazda neutronowa, która wykonuje pełny obrót w zaledwie 3,2 milisekund. Międzynarodowy zespół naukowców, analizując dane z teleskopu Fermi, odkrył, że pulsar ten emituje promieniowanie gamma w ściśle periodycznym reżimie, co czyni go rzadkim przykładem wśród podobnych obiektów.
Odkrycie rozpoczęło się od obserwacji radiowych. W 2026 roku chiński radioteleskop FAST (Five-hundred-meter Aperture Spherical Telescope) po raz pierwszy zarejestrował sygnały od PSR J0435+3233. Pulsar okazał się częścią systemu podwójnego i natychmiast zwrócił uwagę swoimi ekstremalnymi właściwościami. Jego okres pochodnej — prędkość spowolnienia obrotu — okazał się o dwa rzędy wielkości wyższy niż u typowych pulsarów milisekundowych. Energia utraty momentu obrotowego (spin-down luminosity) osiąga ogromną wartość — około 5,89 × 10^37 erg/s, co jest porównywalne z młodymi, energetycznymi pulsarami, mimo że sam obiekt należy do klasy „przetworzonych” gwiazd neutronowych.
Pulsary milisekundowe zazwyczaj formują się w systemach podwójnych: gwiazda neutronowa jest „rozkręcana” w wyniku akrecji materii od towarzysza. Jest to proces, który wygładza pole magnetyczne, czyniąc je względnie „spokojnymi”. Jednak PSR J0435+3233 wyróżnia się silnym powierzchniowym polem magnetycznym dipolowym — około 12,6 miliarda Gauss — oraz wysoką prędkością utraty energii. Takie cechy uczyniły go doskonałym kandydatem do poszukiwania promieniowania gamma.
Zespół pod kierownictwem Měncín Zhāng z Uniwersytetu Yunnan podjął się zadania. Przeanalizowali oni niemal 17,7 lat obserwacji teleskopu Fermi-LAT w zakresie energii od 0,1 do 500 GeV. W katalogu Fermi już zaznaczono źródło gamma 4FGL J0435.5+3232, znajdujące się zaledwie 0,01 stopnia od pozycji pulsara. Analiza fazy obrotu wykazała wyraźne pulsacje z poziomem istotności około 6,8σ. Promieniowanie gamma jest skoncentrowane w wąskim przedziale fazy — od około 0,44 do 0,69, czyli zaledwie w jednej czwartej pełnego obrotu gwiazdy. W pozostałym czasie pulsar w zakresie gamma „milczy”.
Jasność w promieniowaniu gamma wyniosła około 6,26 × 10^32 erg/s. Przy tak kolosalnej energii obrotowej, wydajność promieniowania gamma okazała się niespodziewanie niska — rzędu 10^{-5}. Jest to sprzeczne z oczekiwaniami dla obiektów o podobnej mocy i otwiera nowe pytania dotyczące mechanizmów przyspieszania cząstek, geometrii wiązek promieniowania i struktury magnetosfery ekstremalnych pulsarów milisekundowych.
Odkrycie pulsacji gamma od PSR J0435+3233 przekształca go w cenne laboratorium do badania fizyki gwiazd neutronowych. Naukowcy zauważają, że połączenie wysokiej energii utraty obrotu i niskiej wydajności emisji gamma pozwoli lepiej zrozumieć, jak działają magnetosfery tak szybkich i potężnych obiektów. Każda nowa obserwacja tego odległego „latarniowca” przybliża nas do zrozumienia najbardziej ekstremalnych warunków we Wszechświecie — tam, gdzie gęstość materii i natężenie pól osiągają granice niedostępne dla ziemskich laboratoriów.
