De eerste onderhandelingsronde tussen de Verenigde Staten en Iran in het Zwitserse Bürgenstock is in de nacht van 21 op 22 juni afgerond na urenlang intensief overleg. Bemiddelaars uit Qatar en Pakistan maakten melding van 'moedgevende vooruitgang' richting een vredesakkoord, al wijzen beide partijen nog op het bestaan van ernstige meningsverschillen.
De partijen zijn een ambitieus plan overeengekomen: een 'routekaart' om de onderhandelingen binnen 60 dagen te voltooien. Er liggen concrete de-escalatiemechanismen op tafel, waaronder de instelling van een tijdelijke communicatielijn om militaire incidenten te voorkomen en de scheepvaart in de Straat van Hormuz te waarborgen. De belangrijkste vernieuwing is de oprichting van een zogeheten 'conflictbeheersingsgroep' die een einde moet maken aan de vijandelijkheden in Libanon, waar al bijna vier maanden een oorlog woedt tussen Israël en de door Iran gesteunde beweging Hezbollah.
De Amerikaanse delegatie stond onder leiding van vicepresident J.D. Vance, die de bijeenkomst 'historisch' noemde en sprak van 'grote vooruitgang' tijdens de gesprekken. Aan Iraanse zijde namen parlementsvoorzitter Mohammad Baqer Qalibaf en minister van Buitenlandse Zaken Abbas Araghchi deel aan het overleg. Qalibaf keerde naderhand terug naar Teheran, terwijl Araghchi wees op de 'aanzienlijke vooruitgang' bij het oplossen van het Libanese conflict en het werk van de beheersingsgroep omschreef als de eerste serieuze test voor de politieke wil van beide partijen.
De onderhandelingen vinden echter plaats in een sfeer van diepe spanning. Iran eist een beëindiging van de oorlog in Libanon als een absolute voorwaarde voor verdere dialoog. Tegelijkertijd uitte de Amerikaanse president Donald Trump opnieuw dreigementen aan het adres van Teheran, waarbij hij in een interview verklaarde dat de VS na afloop van de periode van 60 dagen 'alles kunnen doen wat ze willen' en hij de Iraanse president Masoud Pezeshkian adviseerde om 'op zijn woorden te passen'. Als reactie waarschuwde delegatieleider Qalibaf dat Washington voorzichtig moet zijn met dreigementen, aangezien de Iraanse strijdkrachten klaarstaan om adequaat te reageren. De Iraanse delegatie weigerde bovendien een gezamenlijke foto met de Amerikanen, wat gold als een symbolisch gebaar van onvrede.
Er stonden kwesties op de agenda die lange tijd onbesproken bleven. Zo werd er gesproken over de veiligheid in de Straat van Hormuz, een staakt-het-vuren in Libanon en de mogelijke opheffing van sancties op Iraanse olie. Het nucleaire programma van Iran kwam in deze ronde nauwelijks aan bod; Teheran herhaalde slechts de bekende belofte geen kernwapens te ontwikkelen, maar hield vast aan het soevereine 'recht op uraniumverrijking'.
In Libanon blijft de situatie intussen uiterst kritiek. De wapenstilstand is wankel: de Israëlische luchtmacht voert nog steeds aanvallen uit en Hezbollah reageert met raket- en artilleriebeschietingen, ondanks het bestand dat sinds november 2024 van kracht is.
Het succes van het onderhandelingsproces zal in de eerste plaats afhangen van de resultaten van de nieuwe 'conflictbeheersingsgroep' in Libanon. Indien dit orgaan effectief blijkt in het voorkomen van vijandelijkheden, kan dit de basis leggen voor een breder vredesakkoord. Mochten de gevechten ter plaatse echter verder escaleren, dan kan het gehele diplomatieke proces mislukken, waardoor de regio terugkeert naar een staat van totale oorlog.
