De Amazonewouden herinnerden ons er opnieuw aan hoe weinig we weten over onze eigen wereld. Genetische analyse door een internationale groep wetenschappers heeft twee voorheen onbekende brulapaensoorten aan het licht gebracht — Alouatta iroi en Alouatta matogrossensis. De laatste nieuwe soort van deze primaten werd nog in 1941 beschreven, en nu, 84 jaar later, heeft de natuur een onverwachte gave gedaan.
Het onderzoek was gebaseerd op de analyse van de genomen van elf brulapaensoorten uit Zuid- en Midden-Amerika, evenals op morfologische gegevens van museale exemplaren. Het bleek dat wat men vroeger als één of enkele soorten beschouwde, in werkelijkheid meerdere zelfstandige evolutionaire lijnen vertegenwoordigt. De nieuwe soorten leven in verschillende delen van het Amazonebekken: de ene in het noordwesten van Brazilië en aangrenzende gebieden, de andere in het zuidelijke deel.
Een sleutelrol bij het ontstaan van deze diversiteit speelden grote rivieren — de Amazone, de Rio Branco, de Xingu en andere. Miljoenen jaren lang dienden zij als natuurlijke barrières die verhinderden dat populaties zich vermengden. Zo ontstonden aan verschillende oevers en in geïsoleerde bosgebieden afzonderlijke soorten, aangepast aan de plaatselijke omstandigheden.
De ontdekking benadrukt hoezeer de biologische waarde van het Amazonegebied wordt onderschat. Veel populaties, waaronder de zojuist beschrevene, zijn nog steeds niet volledig beoordeeld op hun natuurbeschermingsstatus. Bijzonder zorgwekkend is het lot van Alouatta matogrossensis: zijn leefgebied ligt in een van de snelst ontboste regio's ter wereld, waar bossen plaatsmaken voor landbouwgrond.
Brulapen vervullen een belangrijke rol in het ecosysteem: zij verspreiden zaden en dienen als indicator voor de gezondheid van het bos. Hun verdwijning voordat wij de kans hebben gehad hen te bestuderen en te beschermen, zou niet alleen het verlies van afzonderlijke soorten betekenen, maar ook van hele schakels in een complexe natuurlijke keten.
De wetenschappers hopen dat de nieuwe gegevens natuurbeschermingsorganisaties zullen helpen hun prioriteiten nauwkeuriger te bepalen en hun inspanningen te richten op de meest kwetsbare gebieden. Inzicht in het werkelijke aantal soorten en hun verspreiding is de eerste stap om te behouden wat nog gered kan worden.
Elke dergelijke ontdekking herinnert eraan: zelfs dieren die op het eerste gezicht goed bestudeerd lijken, kunnen onverwachte verrassingen herbergen, en hoe sneller wij hen leren kennen, hoe groter de kans dat wij hen op tijd kunnen beschermen.
