Wat als de belangrijkste reden waarom een tekst niet blijft hangen, niet de zwakte van de gedachte is, maar een te sterke drang om alles perfect te doen?
Het is paradoxaal, maar in de redactie- en journalistiekpraktijk gebeurt dit voortdurend: hoe meer een auteur of redacteur het materiaal oppoetst en alles wat levendig, persoonlijk of ruw is verwijdert, hoe minder karakter er in de tekst overblijft. Het resultaat is een keurig maar zielloos geheel. Echt krachtige teksten danken hun succes bijna nooit aan foutloosheid, maar aan herkenbaarheid.
Imperfectie is helemaal geen probleem. Vaak is het juist de belangrijkste bron van de kracht van een auteur.
De voetafdruk van de auteur is belangrijker dan een perfecte afwerking
Veel auteurs beginnen met de bijna heilige overtuiging dat een tekst feilloos moet zijn. Maar in de jacht op gladgestreken zinnen raak je makkelijk het meest waardevolle kwijt: de levendige aanwezigheid van de schrijver.
Anne Lamott, de Amerikaanse schrijfster en auteur van boeken over het schrijverschap, verbergt haar twijfels, grillige gedachten en kwetsbaarheid niet, maar maakt ze juist onderdeel van haar tekst. Daarom leest haar boek Bird by Bird als een menselijk, warm en levendig verhaal, in plaats van een leerboek vol perfect uitgewerkte formules.
Dat is precies de kracht van imperfectie: het wekt de indruk dat er een echt mens aan het woord is. De lezer neemt niet alleen informatie tot zich, maar voelt ook de persoon achter de tekst.
Eigenaardigheden zijn geen belemmering
Na verloop van tijd ontwikkelt elke schrijver eigen gewoontes: de één wijdt uit in lange zijsprongen, de ander houdt van scherpe bewoordingen, en weer een ander bouwt een tekst op uit fragmenten. Aan het begin van een carrière worden dergelijke trekjes vaak als minpunten gezien. Toch zijn het juist deze eigenschappen die kunnen uitgroeien tot een kenmerkende stijl.
Joan Didion is een van de beste voorbeelden hiervan. De Amerikaanse journaliste en schrijfster, een sleutelfiguur van de New Journalism, schreef altijd zeer persoonlijk: met een afstandelijke precisie, een gefragmenteerde structuur en een krachtige eigen stem. Ze kreeg vaak kritiek vanwege haar overmatige subjectiviteit, maar juist die toon maakte haar werk zo herkenbaar. The White Album en The Year of Magical Thinking werden klassiekers, niet ondanks deze stijl, maar dankzij deze stijl.
Een authentieke tekst hoeft niet bij iedereen in de smaak te vallen. Het mag een eigen smaak, een eigen klank en een eigen karakter hebben.
Kortere teksten werken beter
Meteen een groot, tot in de puntjes verzorgd artikel willen schrijven, is bijna een garantie om vast te lopen in perfectionisme. Het is veel nuttiger om te beginnen met korte teksten, waarin je zonder al te veel druk kunt experimenteren, fouten kunt maken, van toon kunt veranderen en je eigen weg kunt vinden.
David Foster Wallace is nog zo'n interessant voorbeeld. De Amerikaanse schrijver en essayist werd beroemd om zijn uiterst complexe proza: lange zinnen, voetnoten, filosofische uitweidingen en een enorme dichtheid aan gedachten in elke alinea. In het begin vonden velen deze stijl te zwaar. Maar juist in zijn kortere tijdschriftartikelen scherpte hij deze aanpak aan, en de bundel Consider the Lobster groeide uit tot een moderne klassieker.
Ook hier geldt dezelfde logica: imperfectie hoeft geen gebrek aan afwerking te zijn, maar kan juist een vorm van precisie zijn. Soms is dat precies wat een tekst levendig en gedenkwaardig maakt.
Wat kun je zelf proberen?
Neem een voltooid artikel en voeg twee of drie fragmenten toe die je eerder had geschrapt om de tekst 'strakker' te maken.
Kies één van je eigen stijlkenmerken en probeer deze om te vormen tot een persoonlijke kracht.
Stel jezelf voor de volgende publicatie een eenvoudige vraag: hoe zou deze tekst eruitzien als ik niet iedereen probeer te behagen?
Durf imperfect te zijn. Vaak komt in zo'n versie pas de ware signatuur van de auteur naar voren — net als bij ambachtelijke chocolade: met karakter, diepgang en een nasmaak die je bijblijft.
