Vào tháng 12 năm 2025, khi sao chổi liên sao 3I/ATLAS bắt đầu hành trình rời xa Mặt Trời và dần mờ nhạt trên bầu trời, các nhà thiên văn học đã nắm bắt một cơ hội hiếm có để nghiên cứu nó. Họ đã hướng thiết bị mạnh mẽ nhất hiện nay là máy quang phổ NIRSpec trên kính viễn vọng không gian James Webb về phía vật thể này. Khi vừa được sưởi ấm sau quá trình tiếp cận Mặt Trời, sao chổi đã giải phóng một đám mây khí từ lớp băng cổ đại, tạo nên nguồn dữ liệu hoàn hảo cho các phân tích hóa học chuyên sâu về nguồn gốc của nó.
Extremely high levels of deuterium imply that the comet may have originated in a very cold system much earlier in the history of our galaxy, while its carbon composition points to very ancient origins. The astronomers estimate that 3I/ATLAS could have formed in a freezing-cold
Những kết quả nghiên cứu chấn động này đã được công bố vào ngày 22 tháng 6 năm 2026 trên tạp chí Nature, khiến cộng đồng khoa học không khỏi ngạc nhiên. Thành phần cấu tạo của 3I/ATLAS khác biệt hoàn toàn so với những gì chúng ta thường quan sát thấy ở các sao chổi thuộc hệ Mặt Trời. Điểm nổi bật nhất chính là hàm lượng deuterium, hay còn gọi là hydro nặng, cao gấp khoảng 30 lần so với các vật thể thông thường. Ngoài ra, tỷ lệ đồng vị carbon-13 trong sao chổi này cũng cực kỳ thấp khi so sánh với carbon-12.
Dựa trên những dữ liệu quý giá này, các nhà khoa học đã có thể nhìn ngược về quá khứ xa xăm của vũ trụ. Theo ước tính, sao chổi 3I/ATLAS có thể đã hình thành từ 10 đến 12 tỷ năm trước, trong kỷ nguyên được gọi là buổi trưa vũ trụ – giai đoạn mà quá trình hình thành sao diễn ra mãnh liệt nhất trong lịch sử vũ trụ. Nó có khả năng bắt nguồn từ một đám mây khí bụi rất lạnh và đậm đặc thuộc một hệ sao khác, nơi băng giá đã tồn tại hàng tỷ năm mà gần như không bị biến đổi bởi nhiệt độ trước khi bị đẩy vào không gian liên sao.
Nhà hóa học thiên văn Martin Cordiner từ Trung tâm Bay Vũ trụ Goddard của NASA, tác giả chính của nghiên cứu, nhận định rằng đây là một cơ hội cực kỳ hiếm hoi để nghiên cứu vật chất từ một hệ sao khác, vốn có thể còn lâu đời hơn cả Mặt Trời của chúng ta. Những quan sát như vậy đóng vai trò then chốt trong việc giúp nhân loại hiểu rõ hơn về mức độ phổ biến hoặc sự độc bản của các điều kiện hình thành nên hệ hành tinh của chính chúng ta.
Các biểu đồ so sánh tỷ lệ đồng vị đã minh chứng rõ rệt cho sự khác biệt mang tính lịch sử này. Hệ Mặt Trời của chúng ta được hình thành ở giai đoạn muộn hơn, khi các thế hệ ngôi sao trước đó đã kịp làm giàu không gian bằng các đồng vị nặng hơn thông qua các vụ nổ siêu tân tinh. Ngược lại, sao chổi 3I/ATLAS vẫn lưu giữ được dấu ấn hóa học nguyên thủy của thiên hà thời sơ khai, đóng vai trò như một viên nang thời gian bảo tồn những bí mật từ thuở bình minh của vũ trụ.
Đối với giới khoa học, đây không chỉ đơn thuần là một cuộc nghiên cứu về khảo cổ học không gian đầy thú vị. Theo đồng tác giả Stefanie Milam, việc phân tích các vật thể như 3I/ATLAS giúp chúng ta tiến gần hơn đến câu trả lời về mức độ phổ biến của các điều kiện cần thiết cho hóa học tiền sinh học và sự sống trong vũ trụ. Hiện tại, chúng ta mới chỉ biết đến Trái Đất là hành tinh duy nhất có sự sống, và mỗi vị khách liên sao như 3I/ATLAS là một cơ hội để đánh giá xem công thức tạo nên sự sống của chúng ta là duy nhất hay chỉ là một hiện tượng phổ biến.
Trong khi 3I/ATLAS tiếp tục hành trình đơn độc tiến xa khỏi hệ Mặt Trời, các chuyên gia vẫn đang miệt mài phân tích các dữ liệu quang phổ thu được để tìm kiếm thêm những manh mối mới. Đây mới chỉ là vật thể liên sao thứ ba được xác nhận chính thức từng ghé thăm hệ Mặt Trời của chúng ta. Nhờ có kính viễn vọng James Webb, nhân loại đã có thể thực hiện một cuộc trò chuyện gián tiếp với một mảnh ghép từ hệ sao xa xôi, từ đó thay đổi căn bản nhận thức về vị thế của hệ Mặt Trời trong bối cảnh thiên hà rộng lớn.
