Vào đầu tháng 5 năm 2026 tại ốc đảo Faiyum của Ai Cập, các nhà khảo cổ đã chạm tới khoảnh khắc mà họ hằng mong đợi suốt nhiều thập kỷ qua. Tại khu vực chân kim tự tháp Amenemhat III, ngay tâm điểm của khu phức hợp cổ đại được giả định, một bức tường cự thạch đồ sộ đã dần lộ ra bên dưới lớp cát mịn. Những khối đá khổng lồ này đánh dấu lần tiếp xúc vật lý thực sự đầu tiên với một công trình mà các tác giả cổ đại từng coi là một trong những kỳ quan vĩ đại nhất của nhân loại — Mê cung Hawara huyền thoại.
Here it is folks - THE VERY FIRST VIEW of the ACTUAL Labyrinth of Egypt!!!!!!! Mission Hawara is on! We're witnessing the very beginning of the project that will recover our real history. Tim Akers, who carried out the most advanced subterranean scans of the structure, described
Vào thế kỷ thứ V trước Công nguyên, Herodotus từng mô tả nơi đây là một cấu trúc vượt xa cả các kim tự tháp với hàng nghìn phòng ốc, những hành lang lắt léo, các sảnh đường đa tầng, đền thờ của tất cả các vị thần Ai Cập, cùng những bức tượng và tác phẩm nghệ thuật mà theo ông là "không lời nào có thể diễn tả hết được". Đối với nhiều nhà nghiên cứu, đây không đơn thuần là một lăng mộ hoàng gia, mà còn chứa đựng ý nghĩa lớn lao hơn — một kho lưu trữ tri thức, một dạng thư viện cổ đại hay "sảnh lưu trữ hồ sơ", nơi có thể bảo tồn những dấu tích của quá khứ xa xăm.
Suốt nhiều thế kỷ, Mê cung vẫn nằm ẩn mình sâu dưới những lớp cát bụi và mạch nước ngầm. Các cuộc khai quật vào thế kỷ XIX, bao gồm cả công trình của Flinders Petrie, chủ yếu chỉ phát hiện được những cấu trúc gạch từ các thời kỳ muộn hơn. Chương sử hiện đại bắt đầu từ những năm 2000, khi đoàn thám hiểm Mataha của Bỉ dưới sự dẫn dắt của Louis de Cordier cùng một nhóm khảo cổ Ba Lan - Ai Cập thực hiện các khảo sát bằng radar xuyên đất và điện từ trong giai đoạn 2007–2009. Kết quả cho thấy sự tồn tại của hệ thống cấu trúc ngầm rộng lớn, các hầm mộ và khu phức hợp nhiều tầng bên dưới kim tự tháp. Tuy nhiên, một con kênh được đào từ tận năm 1820 cùng mực nước ngầm dâng cao đã tạo ra mối đe dọa nghiêm trọng về sự hủy hoại đối với di tích này.
Các đợt quét bổ sung vào năm 2014–2015, bao gồm cả nghiên cứu của Timothy Akers, đã hé lộ những dãy hành lang chứa các vật thể đứng độc lập và khả năng có các kho lưu trữ bí mật. Những dữ liệu này càng củng cố quan niệm về khu phức hợp như một "kho tàng" thực thụ của tri thức cổ đại. Đến giai đoạn 2025–2026, nhờ nỗ lực chung của Quỹ Cứu hộ Khảo cổ (Archaeological Rescue Foundation), Quỹ Mataha và các đối tác, một Kế hoạch Tổng thể chi tiết nhằm giải cứu di tích đã được xây dựng. Dự án đã nhận được sự chấp thuận và các công đoạn thi công chính thức bắt đầu.
Và rồi, thời khắc mong đợi đã đến vào tháng 5 năm 2026. Tại khu vực trung tâm của mê cung, nhóm khảo cổ đã tiếp cận được lớp đá xây dựng quy mô lớn. Những bức ảnh từ hiện trường cho thấy các khối đá ấn tượng nhô lên khỏi cát, in bóng lên ngôi kim tự tháp cổ kính. Đây không phải là nền móng ngẫu nhiên của một công trình xây dựng muộn sau này: các dấu hiệu cho thấy một kỹ thuật kiến trúc quy mô và tinh xảo, vốn vẫn đang che giấu những bí mật của riêng mình.
Tầm quan trọng của những bước đi đầu tiên này là không thể đong đếm. Nếu Mê cung thực sự còn được bảo tồn dù chỉ là một phần, chúng ta sẽ có cơ hội hiếm hoi được chạm tay vào một trong những di tích bí ẩn nhất của thế giới cổ đại. Chặng đường phía trước sẽ bao gồm việc hút nước ngầm, lập hồ sơ chi tiết, thực hiện các đợt quét mới (với sự tham gia của Filippo Biondi sau dự án Giza) và dần hé mở những gì đã bị chôn vùi trong lòng đất hàng bao thế kỷ.
Hiện tại, đây mới chỉ là điểm khởi đầu của một hành trình dài. Tuy nhiên, mỗi khối đá mới được đưa lên từ lớp cát vùng Faiyum đều bồi đắp thêm sự xác thực cho huyền thoại cổ xưa, đồng thời nhắc nhở chúng ta về chiều sâu và sự đa diện của nền văn minh Ai Cập — và có lẽ là cả những nền văn minh tiền thân của nó. Những giai đoạn tiếp theo hứa hẹn sẽ mang lại những lời giải đáp mới cho những câu hỏi đã tồn tại từ ngàn đời nay.
