James Webb Uzay Teleskobu 2022 yılında bilimsel çalışmalarına başladığında, gökbilimciler beklenmedik bir gizemle karşı karşıya kaldı. Erken evrenin en derin görüntülerinde, mevcut modellere göre var olmaması gereken kompakt ve parlak kırmızı renkte tuhaf nesneler belirdi. Büyük Patlama'dan sadece 600 milyon yıl sonra oluşmaya başlayan bu “küçük kırmızı noktalar” (Little Red Dots - LRD), galaksilerin nasıl bu kadar hızlı büyüyebildiğine dair yerleşik fikirleri sarsan bir parlaklığa sahipti. Bazı araştırmacılar, şaka yollu bu nesnelerin “kozmolojiyi bozduğunu” bile dile getirdi.
Dört yıl süren yoğun çalışmaların ardından, Austin’deki Teksas Üniversitesi’nden Vasiliy Kokorev liderliğindeki bir gökbilimci ekibi bu sırrı çözmüş gibi görünüyor. Evrenin henüz 1,8 milyar yaşında olduğu bir dönemden kalma GLIMPSE-17775 adlı nesne, bu gizemli kaynakların doğasını anlamada anahtar rol oynadı. Devasa bir galaksi kümesinin uzak bir nesneden gelen ışığı güçlendirdiği kütleçekimsel merceklenme etkisinden yararlanan araştırmacılar, bir küçük kırmızı noktaya ait bugüne kadarki en ayrıntılı spektrumu elde etmeyi başardı.
Elde edilen sonuçlar oldukça çarpıcıydı. Bilim insanları GLIMPSE-17775'in spektrumunda, her biri hikayenin farklı bir kısmını anlatan 40'tan fazla spektral çizgi saptadı. Hidrojen, oksijen ve helyum çizgileri, basit bir dönen gaz bulutu modeline pek uymuyordu. Bunun yerine veriler, kaynağın kısmen iyonize olmuş gazdan oluşan yoğun ve çok katmanlı bir koza ile çevrili olduğunun kesin bir kanıtı olan elektron saçılması etkisine işaret ediyordu. Araştırmacıların “demir ormanı” olarak adlandırdığı 16 demir çizgisi ise özellikle dikkat çekiciydi. Bu çizgilerin yoğunluğu ve oksijen çizgileriyle olan dengesi, hızla büyüyen süper kütleli bir kara delik gibi devasa bir enerji kaynağının varlığını gerektiriyordu.
İşte bu gaz kozası, çoğu küçük kırmızı noktanın X-ışını aralığında neden bu kadar sönük kaldığını açıklıyor. Normalde büyüyen süper kütleli kara delikler böylesine yoğun bir gaz tabakasının içine hapsolmaz, bu da ultraviyole ve X-ışını radyasyonunun kara deliğin çevresinden serbestçe yayılmasına izin verir. GLIMPSE-17775 örneğinde ise bu koza X-ışınlarını emerek enerjiyi diğer dalga boylarında tekrar yayıyor ve nesneye o karakteristik kırmızı tonu kazandırıyor.
“Kara delik-yıldız” (BH*) adı verilen bu model, LRD'lerin keşfinden beri gökbilimcilerin zihnini kurcalayan sorunu zarif bir şekilde çözüme kavuşturuyor. Küçük kırmızı noktalardan yayılan ışık yıldızlardan değil de bir kara deliğin etrafındaki birikim diskinden geliyorsa, galaksilerin kendi kütleleri tahmin edilenden çok daha küçük olabilir. Bu da evrenin evriminde herhangi bir sapma olmadığı, sadece gözlemlediğimiz şeyi yanlış yorumladığımız anlamına geliyor.
Vasiliy Kokorev, “Bilim camiasının bir kısmı artık ortak bir noktada buluşuyor; küçük kırmızı noktalar kara delik-yıldız modelleriyle açıklanabilir,” ifadelerini kullanıyor. “Ancak daha önceki küçük kırmızı noktaların hiçbirinde tüm kanıtlar bu denli bir arada sunulmamıştı. GLIMPSE-17775 sayesinde bu modelleri nihayet test edebiliyoruz.”
Haziran 2026'da The Astrophysical Journal'da yayımlanan bu çalışma, erken evreni anlamlandırma yolunda dev bir adım olarak nitelendiriliyor. Ancak araştırmacıların da vurguladığı gibi bu, Webb Teleskobu'nun bizim için bir araya getirmeye devam ettiği o devasa yapbozun sadece bir parçası.
