De James Webb-telescoop richtte zijn vizier op het verre systeem TGSSJ1530+1049 en legde het moment vast waarop in een universum van slechts anderhalf miljard jaar oud gelijktijdig een enorm sterrenstelsel ontstond en een supermassief zwart gat in het centrum ervan groeide.
In plaats van één enkel stelsel ontdekten onderzoekers van de Universiteit Leiden en Oxford een compacte groep van minstens zes sterrenstelsels. Vier daarvan zijn al massief: samen bevatten ze honderden miljarden zonnemassa's aan sterren in een gebied met een diameter van slechts enkele tienduizenden lichtjaren. Deze hoge dichtheid maakt het systeem tot een van de meest compacte bekende clusters van massieve sterrenstelsels in het vroege heelal.
Eerdere radio-waarnemingen wezen al op een actief zwart gat, maar Webb toonde aan dat de omgeving veel complexer is. Aayush Saxena van Oxford merkte op: "We hebben niet één sterrenstelsel gevonden, maar een heel complex van minstens zes." Roderik Overzier van Leiden voegde daaraan toe dat dergelijke structuren protoclusters zijn, de voorlopers van de gigantische sterrenstelselclusters van vandaag.
In het centrum bevindt zich een jong, supermassief zwart gat. De groei ervan lijkt nauw verbonden te zijn met het proces van samensmeltende sterrenstelsels. Krisztina Gabányi van de Universiteit van Boedapest legde uit dat het netwerk van radiotelescopen een helder beeld gaf: radiostraling ontstaat wanneer materie in het gat valt, terwijl een deel ervan met enorme snelheid wordt uitgestoten.
Huub Röttgering benadrukte het bijzondere karakter van de vondst: "We kunnen tegelijkertijd de vorming van een gigantisch sterrenstelsel en de groei van het zwarte gat in het midden ervan volgen." De resultaten zijn gepubliceerd in The Open Journal of Astrophysics en Astronomy & Astrophysics, gebaseerd op de waarnemingen van James Webb.
Het systeem bevindt zich op een afstand van meer dan 12 miljard lichtjaar, en deze waarnemingen bieden een directe blik op hoe de voorouders van de grootste sterrenstelsels die we vandaag de dag zien, zich in het jonge universum samenvoegden.
