Tijdens een 35-daagse expeditie van het onderzoeksschip R/V Falkor (too) naar de weinig verkende Doldrums-breukzone in de centrale Atlantische Oceaan, hoopten wetenschappers vooral de geologie van de oceaanbodem te bestuderen.
De oceaan bleek echter nog een verrassing in petto te hebben.
Op een diepte van ongeveer 710 meter legden de camera's van de onderwaterrobot SuBastian voor het eerst de uiterst zeldzame Winteria telescopa vast in haar natuurlijke omgeving, een vis met een transparante koepel op de kop die nog nooit eerder levend in haar eigen wereld was geobserveerd.
De barreleye, of Macropinna microstoma, behoort tot de meest bizarre diepzeevissen op onze planeet.
Zijn transparante kop is een vorm van gezichtsbedrog. Alles wat de meeste mensen voor ogen aanzien, zijn in werkelijkheid slechts de neusgaten. De echte ogen zitten veilig verborgen binnenin de doorzichtige koepel.
Ze doen denken aan twee smaragdgroene telescopen die hun kijkrichting voortdurend kunnen aanpassen.
Dankzij deze bijzondere anatomie kan de barreleye dingen waarnemen die voor de meeste andere diepzeebewoners onzichtbaar blijven.
Terwijl hij horizontaal door de schemerzone van de oceaan zwemt, kijkt de vis uitsluitend omhoog door zijn eigen schedel om silhouetten van prooidieren tegen het weinige binnendringende licht te ontwaren.
Pas op het moment van de aanval draaien zijn ogen soepel naar voren, waardoor hij zijn prooi met uiterste precisie kan onderscheppen.
Soms is de evolutie zo elegant dat het resultaat wel een kunstwerk lijkt.
De barreleye leeft op een diepte van 600 tot 800 meter, waar het daglicht bijna volledig in de duisternis is vervaagd.
Het gele pigment in zijn ogen helpt hem om de laatste restjes zonlicht te onderscheiden van de bioluminescente flitsen die deze verborgen wereld typeren.
Toch begint het meest wonderbaarlijke verhaal pas hier. Wetenschappers beschreven deze vis al voor het eerst in 1939. Maar decennialang begreep niemand hoe zijn gezichtsvermogen precies werkte.
Bij het naar boven halen uit de diepte bezweek de transparante koepel door het drukverschil, waardoor het meest bijzondere deel van de anatomie een mysterie bleef.
Pas in 2004, toen diepzeerobots de barreleye levend in zijn natuurlijke habitat konden bestuderen, begon dit geheim zich langzaam te ontsluieren.
Dit speelt zich af in de schemerzone van de oceaan, tussen de 200 en 1000 meter diep, waar honderden soorten leven volgens regels die wij pas net beginnen te begrijpen.
Elke expeditie voegt meer toe dan alleen nieuwe feiten. Het verruimt onze blik op wat mogelijk is.
En soms helpt een enkele transparante koepel in de kop van een kleine diepzeevis ons om meer te zien dan enkel zijn eigen fascinerende evolutie.
Het helpt ons om de grenzen van onze eigen kennis scherper te definiëren.
Misschien is dat wel de reden dat de diepte ons zo blijft fascineren. Niet omdat de oceaan alle antwoorden voor ons verbergt.
Maar omdat hij ons constant dwingt om nieuwe vragen te stellen.
En misschien is dat wel een van de mooiste aspecten van het leven.
Het houdt nooit op met verbazen.
Het wacht slechts geduldig op het moment dat wij bereid zijn om nog een stukje dieper te kijken.
