Trong các phòng thí nghiệm của Viện Hóa học Hữu cơ Thượng Hải thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc, các nhà khoa học đã tìm ra cách khiến quá trình chuyển điện tích quen thuộc vận hành theo hướng không thể đảo ngược. Thay vì quay trở lại trạng thái ban đầu, các electron bị kích thích giờ đây khởi động một chuỗi biến đổi sinh ra các gốc carbon có hoạt tính cao.
Đó là quá trình chuyển điện tích kim loại–phối tử, gọi tắt là MLCT. Trong điều kiện thông thường, quá trình này có thể đảo ngược: phân tử hấp thụ ánh sáng khả kiến, electron chuyển từ kim loại sang phối tử, rồi sau đó mọi thứ quay trở lại như cũ. Các nhà nghiên cứu Trung Quốc thuộc nhóm của Hồ Cẩm Ba và Tiết Hiểu Tùng đã biến nó thành một phản ứng một chiều.
Chìa khóa nằm ở các phức đồng–sulfone được thiết kế đặc biệt. Các sulfone dị vòng thơm phối trí với đồng và, sau khi nhận một electron, phá vỡ liên kết carbon–lưu huỳnh. Dưới tác dụng của ánh sáng khả kiến, chính sự phân hủy không thể đảo ngược như vậy diễn ra, và các gốc alkyl xuất hiện.
Cơ chế đã được xác nhận bằng nhiều phương pháp cùng lúc. Phân tích cấu trúc tinh thể bằng tia X đã đưa ra cấu trúc chính xác của các tinh thể, quang phổ cho thấy những dấu hiệu đặc trưng của MLCT, còn cộng hưởng từ thuận từ electron và các bẫy gốc đã ghi nhận sự xuất hiện của Cu(II) và các gốc carbon. Các tính toán bằng phương pháp lý thuyết phiếm hàm mật độ đã giải thích hàng rào năng lượng thấp của sự phá vỡ liên kết ở trạng thái kích thích.
Phát hiện này không chỉ quan trọng đối với quang hóa học cơ bản. Những gốc như vậy là những «khối xây dựng» thuận tiện cho các phân tử hữu cơ phức tạp và các sản phẩm trung gian của thuốc. Cách tiếp cận mới mở rộng kho vũ khí của ánh sáng khả kiến trong tổng hợp hữu cơ, nơi trước đây người ta phải dựa vào tia tử ngoại hoặc các chất xúc tác đắt tiền.
Nghiên cứu đã được công bố trên Nature và đang thu hút sự chú ý của các chuyên gia về xúc tác quang và hóa học y dược. Giờ đây các nhà hóa học đã có một công cụ đáng tin cậy, biến ánh sáng thông thường thành nguồn các hạt có khả năng phản ứng mà không cần thêm công đoạn hay sản phẩm phụ.

