Vào tháng 5 năm 2026, trên tạp chí Nature đã công bố một nghiên cứu, trong đó phân tích hơn 11 nghìn bộ phiên mã từ 25 mô của chuột nhắt, chuột cống, khỉ macaque và người đã phát hiện ra những thay đổi biểu hiện gen được bảo tồn trong quá trình lão hóa. Những dấu hiệu này cho phép xây dựng đồng hồ phân tử, dự đoán không chỉ tuổi theo thời gian mà còn cả nguy cơ tử vong với độ chính xác tương đương với thế hệ thứ hai của đồng hồ biểu sinh.
Điểm khác biệt chính so với các phương pháp trước đây là tính diễn giải được. Đồng hồ biểu sinh ghi nhận sự methyl hóa DNA, nhưng không cho thấy chính xác những gen nào hoạt động khác đi. Ở đây, các mô-đun được thấy rõ ràng: biểu hiện của các gen liên quan đến sự lão hóa tế bào (CDKN1A, mã hóa p21), viêm và apoptosis tăng lên; còn biểu hiện của các gen liên quan đến chữa lành vết thương, biệt hóa và tổng hợp chất nền ngoại bào giảm xuống. Những thay đổi này được bảo tồn ở các loài và loại tế bào khác nhau.
Các tác giả - Alexander Tyshkovsky, Vadim Gladyshev và các đồng nghiệp từ Trường Y Harvard - đã xây dựng các mô hình phản ứng với các can thiệp. Hạn chế calo làm chậm "sự lão hóa phân tử" của các mô-đun ty thể và trao đổi chất, trong khi các bệnh mãn tính làm tăng tốc mô-đun viêm. Ngay cả trong nuôi cấy tế bào, căng thẳng do cấy chuyển kéo dài hoặc chiếu xạ cũng tái tạo các dấu hiệu tử vong tương tự.
Trong bài News & Views kèm theo, João Pedro de Magalhães lưu ý: các dấu hiệu này có thể giúp hiểu được các quá trình mà một can thiệp cụ thể điều chỉnh. Tuy nhiên, câu hỏi về mối quan hệ nhân quả vẫn còn bỏ ngỏ - liệu những thay đổi này là động lực của lão hóa hay chỉ là hậu quả của nó. Cần có thêm các thí nghiệm bổ sung.
Hãy tưởng tượng một chiếc ô tô, thay vì một đồng hồ đo quãng đường duy nhất trên bảng điều khiển, lại có các đèn báo riêng biệt: "mòn phanh", "sự cố hệ thống làm mát", "rò rỉ dầu". Đồng hồ phiên mã cung cấp một bức tranh như vậy - không phải tổng quãng đường đã đi, mà là những "hư hỏng" cụ thể trong cỗ máy phân tử của cơ thể.
Nghiên cứu cho thấy rằng ở động vật có vú, lão hóa có những đặc điểm phân tử chung, bất chấp sự khác biệt rất lớn về tuổi thọ. Điều này thu hẹp phạm vi các mục tiêu tiềm năng cho các can thiệp, nhưng đồng thời nhấn mạnh: độ chính xác của dự đoán chưa đồng nghĩa với việc hiểu được cơ chế và khả năng thay đổi nó một cách đáng tin cậy.
