Bugün, 2 Haziran 2026'da Donald Trump, yapay zekaya yönelik yeni bir başkanlık kararnamesi imzaladı. "İleri Yapay Zeka İnovasyonunu ve Güvenliğini Teşvik Etme" (Promoting Advanced Artificial Intelligence Innovation and Security) adını taşıyan bu belge, kamuoyunda konuşulan "embriyonik yetki" veya tüm ağırlıkların, veri setlerinin ve eğitim günlüklerinin yayınlanmadan önce hükümete devredilmesi zorunluluğu gibi iddiaların aksine, bambaşka bir tablo çiziyor. Gelin, bu metnin aslında ne anlama geldiğini ve neleri değiştireceğini dürüstçe inceleyelim.
Konjonktür: Kararname Neden Şimdi Ortaya Çıktı?
Beyaz Saray, Mayıs ayında çok daha sert bir taslak hazırlamıştı. O metinde 90 günlük ön erişim süresi ve modeller üzerinde çok daha kapsamlı bir denetim öngörülüyordu. Ancak Trump, ABD'nin Çin karşısındaki liderliğini yavaşlatabilecek hiçbir şeye izin vermek istemediğini belirterek imzayı son anda erteledi.
Bugün imzalanan kararname, Mayıs ayında frene basan endüstri temsilcileriyle yapılan görüşmelerin ardından ortaya çıkan bir uzlaşı metni niteliği taşıyor. Ve bu yeni versiyonun, ilkinden çok daha yumuşak olduğu açıkça görülüyor.
Kararname Aslında Ne Diyor?
Belgenin en kritik noktası 3. Bölüm'dür (Section 3). Burada, "kapsam dâhilindeki öncü modeller" (covered frontier models) için tamamen gönüllülük esasına dayalı bir mekanizma oluşturuluyor.
Geliştiriciler kendi istekleriyle şunları yapabilecek:
- Modellerinin "öncü model" kategorisine girip girmediğinin hükümet tarafından belirlenmesini talep edebilecek.
- Modeli diğer güvenilir ortaklarla paylaşmadan önce, 30 güne kadar bir süreyle hükümete erişim hakkı tanıyabilecek.
- Kritik altyapılardaki güvenlik açıklarını daha hızlı kapatmak amacıyla, bu ortakların seçilmesinde iş birliği yapabilecek.
Hemen ardından ise 3. Bölümün (c) fıkrasında çok net bir şerh düşülmüş:
"Bu bölümdeki hiçbir ifade, zorunlu bir devlet lisanslaması, ön onay veya modellerin yayınlanması için izin alma gerekliliği olarak yorumlanamaz."
Metinde model ağırlıklarının, mimarisinin, veri setlerinin veya eğitim günlüklerinin zorunlu olarak devredilmesine dair tek bir kelime dahi geçmiyor. Erişim yetkisi, yalnızca gizlilik sözleşmesi (NDA) ve fikri mülkiyet haklarının korunması şartıyla, modelin kendi başına güvenlik açığı bulup bulamadığı veya savunma sistemlerini aşıp aşamadığı gibi siber risklerin test edilmesiyle sınırlı.
Ayrıca kararname; Hazine Bakanlığı, NSA ve CISA'nın şirketlerle birlikte güvenlik yamalarını daha hızlı bulup dağıtabileceği, yine gönüllülük esasına dayalı bir "Yapay Zeka Siber Güvenlik Takas Merkezi" kuruyor.
Bu Neden Gerçekten Gerekli?
Yapay zeka modelleri siber güvenlik açısından gerçekten tehlikeli olmaya başladı. Anthropic'in Mythos gibi son dönemdeki demoları, yapay zekanın güvenlik açıklarını insanların kapatabileceğinden çok daha hızlı bulup kullanabildiğini gösterdi. Hükümet, en güçlü sistemleri yasaklamak için değil, karşı karşıya kalacağı riski anlamak için onlara önceden göz atmak istiyor.
Bu durum, genel bir "güvenlik" meselesinden ziyade, doğrudan siber tehditlerle ilgili bir konu; yani siyasi sansürle veya modelin hükümeti eleştirmesini engellemekle hiçbir alakası yok.
Kimler Kazanıyor, Kimler Kaybediyor?
Büyük teknoloji şirketleri (OpenAI, Google, Anthropic, xAI, Meta) için durum genel olarak normal seyrediyor. Zaten Washington ile güçlü bağları ve uyum ekipleri bulunan bu devler, işlerine geldiğinde seçici bir şekilde sürece dahil olup her şeylerini vermeden yollarına devam edebilirler.
Girişimler ve orta ölçekli şirketler için ise durum biraz daha karışık. Kağıt üzerinde bir zorunluluk olmasa da, devasa hukuk ekipleri olmayan bu yapılar üzerinde "gönüllü" mekanizmanın "katılsan iyi olur, yoksa başın ağrıyabilir" şeklinde sessiz bir baskıya dönüşme riski bulunuyor.
Çin faktörü burada belirleyici; kararname, Amerikan üstünlüğünü korumak için bir araç olarak sunuluyor. Trump'ın mantığına göre, ABD'nin hızını kesmek yerine, altyapıyı güçlendirip tehditlere daha hızlı yanıt vermek hedefleniyor; zira üstünlüğü Pekin'e kaptırmaktansa, modelleri önce kendilerinin incelemesi çok daha stratejik.
Gerçek Riskler (Komplo Teorileri Olmadan)
Hatta gönüllü mekanizmaların bile zamanla yarı zorunlu hale gelme eğilimi vardır. Eğer katılım durumu devlet ihaleleri, hibeler veya itibar üzerinde etkili olursa, şirketler "gönüllü" olarak sürece dahil olmaya başlayacaktır. Ayrıca NSA ve CISA'ya aktarılan her türlü bilgi hassas veridir; bu veriler standart bir girişimden daha iyi korunsa da, teorik olarak sızıntı riski her zaman mevcuttur.
Ancak genel olarak bu hamle, klasik Trump tarzını yansıtıyor: Güçlü yapay zekanın yarattığı siber risk gibi gerçek bir sorunu görüyor, ama teknolojik hızı kesmemek için mümkün olan en az müdahaleci yöntemle çözmeye çalışıyor. Bu, bariyerler koymak yerine onları kaldırma yönündeki genel çizgisinin bir devamı.
Bu Kararname Neleri Kapsamıyor?
Bu kararname model cevaplarını sansürlemek, yapay zekanın "ne söyleyebileceği" üzerinde siyasi kontrol kurmak veya hükümetin gizlice şifre kırmak veya dezenformasyon yaymak için modelleri eğitmesi gibi bir amaç taşımıyor. Ve kesinlikle hükümetin her modelin "ortak yazarı" haline gelmesi gibi bir durum söz konusu değil.
Özet
2 Haziran kararnamesi, hassas bir denge kurma girişimidir: Hükümete siber açıdan en tehlikeli modelleri önceden görme imkanı tanırken, süreci bir bürokrasi kabusuna çevirmemeyi ve liderliği Çin'e kaptırmamayı hedefliyor.
Trump'ın Mayıs'taki daha sert versiyona bizzat "dur" demesi sayesinde ortaya çıkan bu oldukça yumuşak yaklaşım, muhtemelen teknoloji dünyasında bir rahatlama yaratacaktır.
