Reykjavik, 29 Ağustos 2026 – Bugün İzlanda'da vatandaşların "İzlanda, Avrupa Birliği'ne katılım müzakerelerine yeniden başlamalı mı?" sorusuna yanıt vereceği tarihi bir referandum düzenleniyor. Sandıklar yerel saatle 9:00'de açıldı ve 22:00'te kapanacak. İlk ön sonuçların Pazar sabahı açıklanması bekleniyor. Son kamuoyu yoklamalarına göre, Brüksel ile diyaloğun yeniden başlatılmasını destekleyenler ile karşı çıkanlar arasındaki yarış asgari farkla sürüyor ve bu da oylamanın sonucunu son derece öngörülemez kılıyor.
Tarihsel Bağlam
İzlanda, AB üyeliğine ilk başvurusunu 2009 Temmuz'unda, ekonomiyi istikrara kavuşturmanın ve muhtemelen euroya geçmenin bir yolu olarak entegrasyonu değerlendirerek, şiddetli mali krizin ortasında yaptı. Resmi müzakereler 2010 yılında başladı, ancak 2013'da entegrasyona karşı çıkan yeni hükümet tarafından askıya alındı. 2015 yılında, daha önce vaat edilen halk oylaması yapılmadan başvuru resmen geri çekildi.
O zamandan beri üyelik meselesi siyasi bir tabu olarak kaldı; ta ki merkez sol koalisyon (Sosyal Demokrat İttifak ve liberal parti 'Vidreisn' dahil) seçim vaadini yerine getirip 2026 yılında referandum düzenlenmesini başlatana kadar.
Tarafların Temel Argümanları
Seçim tartışmaları üç ana tema etrafında yoğunlaştı: balıkçılık, ekonomi ve jeopolitik güvenlik.
- 'Hayır' (müzakerelere karşı) pozisyonu: Karşıtların ana argümanı, özellikle deniz kaynakları üzerindeki kontrol konusunda ulusal egemenliğin korunmasıdır. Balıkçılık, ülkenin ihracatının ve GSYİH'sının önemli bir bölümünü sağlıyor. Şüpheciler, AB üyeliğinin İzlanda'yı Brüksel'in Ortak Balıkçılık Politikası'na tabi kılacağından ve bunun da Reykjavik'in avlanma kotalarını belirlemedeki bağımsızlığını kısıtlayacağından korkuyor. Karşıtlar ayrıca İzlanda'nın Avrupa Ekonomik Alanı (AEA) Anlaşması aracılığıyla tek pazara tam erişime sahip olduğunu ve hassas konularda veto hakkını kaybetmeden AB normlarının çoğuna uyduğunu belirtiyor.
- 'Evet' (müzakerelerin yeniden başlatılması lehinde) pozisyonu: Entegrasyonu destekleyenler (kampanyaları 'Görmek için Evet' sloganıyla yürütülüyor), mevcut statünün İzlanda'ya haklar olmadan yükümlülükler getirdiğini iddia ediyor: ülke, Brüksel'in binlerce direktifini, bunların kabulünde söz hakkı olmadan uygulamak zorunda. Ayrıca destekçiler, 2026 yılında Avrupa ortalamasının üzerinde kalan enflasyonda potansiyel düşüş ve ulusal para biriminin uzun vadeli istikrarı gibi makroekonomik faydalara işaret ediyor.
Jeopolitik faktör
Uzun bir süredir ilk kez dış politika İzlanda tartışmalarında bu kadar önemli bir rol oynuyor. Arktik'teki gerilimler, Rusya'nın bölgedeki artan faaliyeti ve ABD'den gelen belirsiz açıklamalar (Grönland etrafındaki söylem ve transatlantik taahhütlerin gözden geçirilmesi dahil) karşısında, toplumun bir kısmı AB'yi ek güvenlik garantörü ve İzlanda'nın Kuzey Avrupa'daki konumunu güçlendiren bir unsur olarak görüyor.
Anket verileri: başa baş mücadele
Sosyolojik veriler toplumun yüksek düzeyde kutuplaştığını doğruluyor. Ağustos ayında ajansın yaptığı ankete göre Maskína, 51,3% kararını vermiş seçmen müzakerelerin yeniden başlatılmasını desteklerken, 48,7% buna karşı çıkıyor. Diğer saygın anketler, dahil olmak üzere Gallup verileri de kamplar arasında istatistiksel hata payı kaydediyor ve 1–3 yüzde arasında değişiyor. Bu, kararsız seçmenlerin oylarının ve katılımın belirleyici rol oynayacağı anlamına geliyor.
Sırada ne var?
Vurgulamak önemlidir: bugünkü referandum otomatik üyeliği gerektirmez İzlanda'nın AB'ye. Oylama yalnızca müzakere sürecinin yeniden başlatılmasıyla ilgilidir.
Evet seçeneğinin kazanması durumunda, hükümet, Avrupa Komisyonu uzmanlarının tahminlerine göre bir ila iki yıl sürebilecek müzakereleri yeniden başlatma yetkisi alacaktır. Üyelikle ilgili nihai bir anlaşmanın, tüm 27 AB üye devleti tarafından oybirliğiyle onaylanması ve ardından İzlanda yasalarına göre ikinci bir referanduma İzlanda'da nihai onay için sunulması gerekecektir.
Sonuç ne olursa olsun, 29 Ağustos 2026'daki oylama, İzlanda'nın değişen Avrupa güvenlik ve ekonomi mimarisindeki yerini yeniden değerlendirmesine yol açarak, ülkenin modern tarihinde bir dönüm noktası haline gelmiştir. Tüm Avrupa siyasi kuruluşu, ada devletinin Pazar sabahı hangi yolu seçeceğini bekleyerek dikkatle Reykjavik'i izliyor.
