Uzun bir süre boyunca insan hücrelerinde yaklaşık yirmi bin proteinin görev yaptığı düşünülüyordu ve bu rakamın her şeyi kapsadığı varsayılıyordu. Ancak son araştırmalar, bilinen listenin ötesinde, hücre bölünmesinden stres tepkisine kadar pek çok farklı süreci etkileyebilen binlerce küçük molekülün varlığını ortaya koyuyor.
Geleneksel proteom modeli, onlarca yıl boyunca büyük ve iyi incelenmiş proteinler temel alınarak şekillendi. Kısa açık okuma çerçeveleri tarafından kodlanan küçük parçalar, genellikle tesadüfi veya önemsiz sayılarak göz ardı ediliyordu. Görünüşe bakılırsa, daha önce dikkatlerden kaçan pek çok hassas düzenleyici mekanizmanın anlaşılmasında asıl kilit rolü bu parçalar üstleniyor.
Nature dergisinde yayımlanan çalışma, bu tür mikroproteinlerin ve peptidlerin sistematik bir şekilde aranmasını konu alıyor. Bilim insanları, daha önce bilinmeyen çeviri ürünlerini saptamak amacıyla kütle spektrometrisi ve ribozom profilleme yöntemlerini birlikte kullandı. Elde edilen verilere göre, insan genomunda birçoğu mitokondrilerde yer alan veya sinyal yollarında görev alan binlerce ek kısa protein bulunuyor olabilir.
Bu moleküller sadece tabloyu "tamamlamakla" kalmıyor. Bazıları, tıpkı bir saatteki küçük dişlilerin tüm mekanizmanın hassasiyetini belirlemesi gibi, görünüşe göre daha büyük proteinlerin aktivitelerini düzenliyor. Araştırmalar, kesin mekanizmaların henüz netleşmesi gerekse de, mikroproteinlerin işleyişindeki aksaklıkların onkolojik ve nörodejeneratif hastalıklarla ilişkili olabileceğine işaret ediyor.
Özellikle dikkat çekici olan nokta, keşfedilen birçok peptidin yalnızca açlık veya oksidatif stres gibi belirli koşullar altında aktifleşmesidir. Bu durum, doğadaki küçük tozlaştırıcı böceklerin yılın geri kalanında neredeyse hiç fark edilmezken, yalnızca belirli bir mevsimde vazgeçilmez hale gelmelerini andırıyor.
Bu keşif, "fonksiyonel" genom kavramının kendisini yeniden gözden geçirmeye zorluyor. Daha önce DNA'nın "karanlık maddesi" olarak sınıflandırılan unsurlar, artık somut roller üstleniyor. Uzmanlar, gelecekteki çalışmaların bu minik moleküllerin canlı dokulardaki dinamiğini yakalayabilecek yeni yöntemlere ihtiyaç duyacağını vurguluyor.
Mikroproteinlerin kavranması, daha kesin teşhis yöntemlerine ve belki de daha önce görülmeyen hedeflere yönelik ilaçların geliştirilmesine giden yolu açıyor.
