Europejski Bank Centralny przedstawił dziesięć finałowych koncepcji projektowych przyszłej serii banknotów euro – pierwszej kompleksowej aktualizacji artystycznej od ponad dwóch dekad, od czasu wprowadzenia euro do obiegu w 2002 roku. Do 21 września 2026 roku mieszkańcy strefy euro będą mogli zagłosować na jeden z dwóch tematów: „Kultura Europejska” lub „Rzeki i ptaki”. Rada Prezesów EBC podejmie ostateczną decyzję do końca tego roku.
Prezes EBC Christine Lagarde podkreśliła znaczenie tego wyboru: „Eurobanknoty to coś więcej niż tylko środek płatniczy. Są one jednym z najbardziej namacalnych wyrazów naszej wspólnej tożsamości. Dzięki projektowi łączącemu piękno i znaczenie, wzmocnią naszą europejską jedność.”
Dla społeczności twórczej szczególnie godna uwagi jest koncepcja „Kultura Europejska”. Po raz pierwszy w historii euro na banknotach zaproponowano wizerunki nie abstrakcyjnych motywów architektonicznych i symbolicznych mostów, lecz konkretnych postaci kultury i tych żywych przestrzeni, gdzie ich dziedzictwo nadal brzmi dziś.
Kiedy widz staje się częścią pieniędzy
Najodważniejszym elementem serii jest banknot 100 euro. Na awersie – Leonardo da Vinci, artysta renesansu i wszechstronny geniusz. Na rewersie – dorośli i dzieci oglądający dzieła sztuki w galerii lub muzeum. Tutaj widz staje się nie tylko tłem, ale głównym bohaterem znaku pieniężnego.
Jest to fundamentalnie nowe podejście. Tradycyjne banknoty prawie zawsze przedstawiały portrety monarchów, postaci historycznych lub symbole przyrody. Tutaj główne działanie to akt spotkania człowieka ze sztuką. Banknot staje się nie tylko portretem geniusza przeszłości, ale i oknem na teraźniejszość, gdzie kultura żyje w codziennym życiu ludzi.
W tym rozwiązaniu zawarta jest głęboka idea: geniusz bez widza pozostaje niepełny. Kultura istnieje nie tylko dzięki twórcom, ale dzięki milionom ludzi, którzy tę kulturę wchłaniają, przeżywają i przekazują dalej. Widz stojący przed obrazem okazuje się równie potrzebny, jak sam Leonardo.
Kultura jako proces żywy
Pozostałe nominały serii rozwijają tę logikę spotkania człowieka z dziedzictwem:
- 5 euro – Maria Callas, legendarna śpiewaczka operowa, i artyści uliczni
- 10 euro – Ludwig van Beethoven i chór dziecięcy śpiewający w sali koncertowej
- 20 euro – Maria Skłodowska-Curie i studenci na sali uniwersyteckiej
- 50 euro – Miguel de Cervantes i ludzie w bibliotece publicznej, pogrążeni w lekturze
- 200 euro – Bertha von Suttner, pierwsza kobieta uhonorowana Pokojową Nagrodą Nobla, i mieszkańcy miasta na placu
Koncepcja świadomie odrzuca muzealną sztywność i pompatyczność. Zamiast uroczystych portretów w klasycznym stylu, pokazuje kulturę w jej żywym ruchu: muzykę, która rozbrzmiewa w salach koncertowych i na ulicach; wiedzę, która jest przekazywana od nauczyciela do ucznia; książki, które czytają ludzie; sztukę, przed którą zatrzymują się zarówno dorośli, jak i dzieci. To już nie są marmurowe popiersia – to oddech żywej Europy.
Jest to ważna zmiana w filozofii pieniądza. Eurobanknoty stają się nie tylko repozytorium pamięci o przeszłości – zaczynają opowiadać o tym, jak kultura i wiedza żyją i transformują się we współczesnym społeczeństwie.
Skala i droga do rozwiązania
Historia tego konkursu imponuje skalą. W latach 2025-2026 ponad 1200 projektantów i artystów z całej Europy przedstawiło swoje prace. Niezależne jury składające się z 21 ekspertów w dziedzinie projektowania graficznego, komunikacji i historii wybrało 25 najlepszych projektów, które następnie zostały rozwinięte w pełnoprawne serie. Z tych 25 wariantów jury wybrało finałowe 10.
Głosowanie publiczne do 21 września 2026 roku to ważny, ale nie decydujący etap. Równolegle przeprowadzany jest niezależny sondaż reprezentatywnej grupy obywateli strefy euro. Rada Prezesów EBC rozważy wyniki obu sondaży, opinię ekspertów i możliwości techniczne produkcji, zanim pod koniec 2026 roku ogłosi zwycięzcę. Następnie nowe banknoty przejdą finalny etap rozwoju i testowania przed wprowadzeniem do obiegu w nadchodzących latach.
Po raz pierwszy od ćwierćwiecza Europa nie tylko zmienia projekt pieniędzy – zadaje sobie pytanie: co chcemy widzieć na banknotach, które każdego dnia będą przechodzić z rąk do rąk? I jedna z najbardziej ludzkich odpowiedzi brzmi: wizerunki ludzi, którzy spotykają się z kulturą, tworząc europejską przyszłość razem z geniuszami przeszłości.
