Na pacyficznym wybrzeżu meksykańskiego stanu Colima fale i przypływy wyrzuciły na piasek ponad dziewięćdziesiąt przedmiotów powstałych na długo przed przybyciem Europejczyków. Mieszkańcy wsi Playa Tecuanillo w gminie Tecomán zauważyli ceramiczne misy, fragmenty figurek kobiecych i kości zwierzęce, po czym zwrócili się do Narodowego Instytutu Antropologii i Historii.
Specjaliści z centrum INAH w Colimie natychmiast rozpoczęli prace ratunkowe. Wraz z rybakami, władzami lokalnymi i mieszkańcami zebrali 38 artefaktów podczas pierwszych badań w czerwcu 2026 roku, a kolejne 66 przedmiotów przekazali sami mieszkańcy. Wśród znalezisk znajduje się dziewięć całych mis, szesnaście fragmentów figurek antropomorficznych, czterdzieści siedem skorup i jeden możliwy paciorek.
Wstępne oceny datują materiały na okres od środkowego okresu preklasycznego (1200–400 lat przed naszą erą) do postklasycznego (900–1521 lat naszej ery). Zdaniem ekspertów przedmioty należą do kultur zachodniego Meksyku i są związane z regionami środkowej i środkowo-północnej Mezoameryki. Później znaleziono także kości psa i cienkościenną misę należącą do fazy Armería (500–1100 lat naszej ery).
Przyczyną pojawienia się artefaktów na powierzchni jest stała erozja pasa przybrzeżnego. Silne fale, przypływy i huragany rozmywają osady piaskowe, które przez wieki skrywały ślady starożytnych osiedli. Podobne znaleziska odnotowano już w grudniu 2025 roku, gdy rybacy zgłosili zerodowaną powierzchnię z materiałami faz Ortices, Comala, Colima i Armería.
Wszystkie przedmioty przekazano na przechowanie do centrum INAH w Colimie. Trwają tam badania, które mają wyjaśnić pochodzenie znalezisk i dostarczyć nowych informacji o życiu ludzi zamieszkujących wybrzeże Colimy w epoce przedkolumbijskiej. Podobne odkrycia pokazują, jak krucha jest równowaga między procesami naturalnymi a zachowaniem dziedzictwa kulturowego.
Każdy nowy fragment ceramiki lub kości staje się częścią mozaiki, z której naukowcy odtwarzają obraz dawnych szlaków handlowych, rytuałów i codziennego życia. Jednocześnie rosnąca aktywność oceanu przypomina, że wiele zabytków może zniknąć, zanim zdążą je zbadać.
Terminowe zaangażowanie miejscowych mieszkańców i sprawne działania instytutu pozwalają zachować przynajmniej część tych świadectw dla przyszłych pokoleń.
