1. Korte samenvatting
In oktober–november 2026 vindt in Tsjechië een reeks grootschalige burgerprotesten plaats, met als hoogtepunt een demonstratie in Praag op 15 november. Volgens schattingen van de organisatoren en de politie kwamen er tussen 350 000 en 400 000 mensen naar de Letná-vlakte, waarmee dit een van de grootste massabijeenkomsten in het land is sinds de ‘Fluwelen Revolutie’ van 1989.
2. De belangrijkste reden voor de protesten
Aanleiding voor de onvrede was een wetsvoorstel van de regeringscoalitie onder leiding van premier Andrej Babiš. Het document voorziet in een radicale hervorming van de financiering van de publieke media (de Tsjechische Televisie en de Tsjechische Radio).
De autoriteiten zijn van plan:
- De bestaande verplichte maandelijkse licentieheffing (concessievergoeding) van 205 Tsjechische kronen (ongeveer $9.5), die huishoudens en rechtspersonen momenteel betalen, af te schaffen.
- De financiering van de omroepen rechtstreeks uit de staatsbegroting te laten verlopen.
Waarom dit protesten uitlokt: Critici (journalisten, deskundigen, de oppositie) stellen dat een dergelijk model de publieke media financieel afhankelijk maakt van de zittende macht, wat een directe bedreiging vormt voor de redactionele onafhankelijkheid en de vrijheid van meningsuiting. Naar schatting zal de nieuwe financiering ook leiden tot een verlaging van het budget van de omroepen met ongeveer 15%, wat ontslagen en bezuinigingen op programma’s met zich mee zal brengen.
3. De aanleiding voor de escalatie: ‘de nachtelijke stemming in 4:36’
De vonk die het deskundigendebat deed omslaan in straatprotesten, was de manier waarop het wetsvoorstel werd doorgedrukt. In de nacht van 23 op 24 oktober 2026 beperkte de voorzitter van de Kamer van Afgevaardigden, Tomio Okamura, de debattijd en bepaalde hij dat de definitieve stemming over deze wet zou plaatsvinden om 4:36 uur ’s ochtends op zaterdag, wanneer de aandacht van het publiek minimaal is. Dit leidde tot een onmiddellijke reactie: honderden mensen verzamelden zich bij het parlementsgebouw in Praag om te proberen de aanname van de wet te verhinderen, wat politieoptreden noodzakelijk maakte. Sommige betogers probeerden zelfs het parlementsgebouw binnen te dringen.
4. De omvang en de deelnemers
- Stakingen: Op 3 november hielden medewerkers van de Tsjechische Televisie en de Tsjechische Radio een waarschuwingsstaking van 24 uur, waarbij de uitzendingen aanzienlijk werden beperkt en veel programma’s werden vervangen door herhalingen of informatieve leaders.
- Geografie: De protesten reikten veel verder dan Praag. Er vonden bijeenkomsten en betogingen plaats in Brno, Olomouc, Liberec, České Budějovice en tientallen andere steden.
- Steun: Bij de protesten sloten zich universiteitsstudenten aan (verschillende faculteiten kondigden stakingen af), cultuurwerkers, vakbonden en ook internationale organisaties, waaronder de Europese Omroepunie (EBU), ‘Reporters zonder grenzen’ en het International Press Institute.
- Symboliek: Een kenmerkend symbool van de protesten werden papieren hoedjes, gevouwen in de vorm van de muts van ‘Večerníček’ (Večerníček) – een cultfiguur uit de Tsjechische animatie die al tientallen jaren het avondlijke kinderprogramma op de Tsjechische Televisie begeleidt. Dit symboliseert de bescherming van de publieke televisie als nationaal erfgoed.
5. De eisen van de betogers
De organisatoren van de demonstraties (waaronder het initiatief ‘Een miljoen momenten voor de democratie’) formuleerden de volgende eisen:
- Volledige intrekking van het wetsvoorstel tot wijziging van de financiering van de publieke media.
- Het begin van een open dialoog tussen de regering en de deskundigengemeenschap.
- Het aftreden van de voorzitter van de Kamer van Afgevaardigden, Tomio Okamura, wegens schending van het reglement en de democratische normen bij het doorvoeren van de nachtelijke stemming.
- Het aftreden van minister van Cultuur Oto Klempíř.
De regering houdt daarentegen vol dat de hervorming gericht is op ‘optimalisatie van de uitgaven’ en ontkent elke bedoeling om de vrijheid van meningsuiting te beperken, maar blijft zowel binnen het land als van de kant van de Europese instellingen onder groeiende druk staan.



