1. Krótkie podsumowanie
W październiku–listopadzie 2026 roku w Czechach odbywa się seria masowych protestów obywatelskich, których kulminacją stała się demonstracja w Pradze 15 listopada. Według szacunków organizatorów i policji na Letnej wyszło od 350 000 do 400 000 osób, co czyni to wydarzenie jednym z największych masowych zgromadzeń w kraju od czasu „Aksamitnej rewolucji” 1989 roku.
2. Główna przyczyna protestów
Powodem niezadowolenia stał się projekt ustawy zaproponowany przez koalicję rządową pod przewodnictwem premiera Andreja Babiša. Dokument zakłada radykalną reformę finansowania mediów publicznych (Czeskiej Telewizji i Czeskiego Radia).
Władze planują:
- Znieść obowiązującą comiesięczną opłatę licencyjną (opłatę koncesyjną) w wysokości 205 koron czeskich (około $9.5), którą obecnie płacą gospodarstwa domowe i osoby prawne.
- Przenieść finansowanie nadawców bezpośrednio z budżetu państwa.
Dlaczego budzi to protesty: Krytycy (dziennikarze, eksperci, opozycja) twierdzą, że taki model uczyni media publiczne finansowo zależnymi od aktualnej władzy, co stworzy bezpośrednie zagrożenie dla niezależności redakcyjnej i wolności słowa. Według szacunków nowe finansowanie doprowadzi również do zmniejszenia budżetu nadawców o około 15%, co pociągnie za sobą zwolnienia i ograniczenie programów.
3. Powód eskalacji: „Nocne głosowanie w 4:36”
Iskrą, która zamieniła dyskusję ekspertów w uliczne protesty, stał się sposób procedowania projektu ustawy. W nocy z 23 na 24 października 2026 roku przewodniczący Izby Poselskiej Tommi Okamura ograniczył czas debaty i wyznaczył finalne głosowanie nad tą ustawą na 4:36 rano w sobotę, gdy uwaga społeczeństwa jest minimalna. Wywołało to natychmiastową reakcję: setki osób zgromadziły się przed budynkiem parlamentu w Pradze, próbując przeszkodzić w przyjęciu ustawy, co wymagało interwencji policji. Niektórzy protestujący próbowali nawet wedrzeć się do budynku parlamentu.
4. Skala i uczestnicy
- Strajki: 3 listopada pracownicy Czeskiej Telewizji i Czeskiego Radia przeprowadzili 24-godzinny strajk ostrzegawczy, podczas którego nadawanie zostało znacznie ograniczone, a wiele programów zastąpiono powtórkami lub planszami informacyjnymi.
- Zasięg: Protesty wyszły daleko poza Pragę. Wiece i pikiety odbyły się w Brnie, Ołomuńcu, Libercu, Czeskich Budziejowicach i dziesiątkach innych miast.
- Poparcie: Do protestów przyłączyli się studenci uniwersytetów (kilka wydziałów ogłosiło strajki), ludzie kultury, związki zawodowe, a także organizacje międzynarodowe, w tym Europejska Unia Nadawców (EBU), „Reporterzy bez Granic” i Międzynarodowy Instytut Prasy.
- Symbolika: Charakterystycznym symbolem protestów stały się papierowe czapeczki złożone w kształcie czapki „Wieczorynki” (Večerníček) – kultowej czeskiej postaci animowanej, która od dziesięcioleci towarzyszy wieczornemu programowi dla dzieci w Czeskiej Telewizji. Symbolizuje to ochronę telewizji publicznej jako dobra narodowego.
5. Postulaty protestujących
Organizatorzy demonstracji (w tym inicjatywa „Milion chwil dla demokracji”) wysunęli następujące postulaty:
- Całkowite wycofanie projektu ustawy o zmianie finansowania mediów publicznych.
- Rozpoczęcie otwartego dialogu rządu ze środowiskiem ekspertów.
- Dymisja przewodniczącego Izby Poselskiej Tommiego Okamury z powodu naruszenia regulaminu i norm demokratycznych podczas nocnego głosowania.
- Dymisja ministra kultury Oty Klempířa.
Rząd ze swej strony utrzymuje, że reforma ma na celu „optymalizację wydatków”, i zaprzecza jakimkolwiek zamiarom ograniczenia wolności słowa, jednak nadal spotyka się z rosnącą presją zarówno wewnątrz kraju, jak i ze strony instytucji europejskich.



