Natuurkundigen neigen steeds meer naar de gedachte dat het universum niet uit deeltjes of energie bestaat, maar uit iets dat nog fundamenteler is: pure informatie.
Recent werk van onderzoeker Jeffrey Hanley heeft veel stof doen opwaaien binnen de gemeenschap van theoretisch fysici, en dat alles door één bedrieglijk eenvoudige stelling: het universum bevat geen informatie — het bestaat eruit. Hanley toont aan dat de meest fundamentele vergelijkingen in de natuurkunde — de kwantummechanica, Einsteins zwaartekracht en de thermodynamica — geen losstaande wetten zijn die verschillende fenomenen beheersen, maar uitingen van één dieperliggend principe: informatie die evolueert via de weg van de minste weerstand.
In deze benadering is de ruimte geen lege container voor gebeurtenissen, maar de vorm die informatie door haar eigen beweging uitsnijdt. Materie — deeltjes, krachten, massa — ontstaat op het moment dat informatie een stabiele geometrie verkrijgt en zich daarin vastzet. In de interpretatie van Hanley verschijnt het universum niet als een verzameling statische objecten, maar als een voortdurend proces van wording. Zijn concept biedt concrete, experimenteel toetsbare hypothesen: de geometrie van kwantumsystemen is direct meetbaar via hun informatiestructuur; het wiskundige instrumentarium achter de natuurwetten kan de coherentie van kunstmatige intelligentie beoordelen; en tot slot kan zelfs het bewuste denken meetbare geometrische sporen achterlaten.
De conclusies van Hanley worden krachtig ondersteund door het werk van Tadashi Takayanagi — een van de meest gerenommeerde hedendaagse theoretisch fysici en mede-auteur van de formule die ons begrip van de link tussen zwaartekracht en kwantummechanica fundamenteel heeft veranderd. In zijn richtinggevende essay stelt Takayanagi onomwonden dat de gravitationele ruimtetijd — het weefsel van het universum zelf — voortkomt uit kwantuminformatie. Specifieker gezegd ontstaat dit uit de verstrengeling van onzichtbare kwantumdraden die deeltjes verbinden die ooit interactie hadden, waardoor ze over elke afstand met elkaar verbonden blijven. Wanneer een voldoende hoeveelheid verstrengelde kwantumbits wordt samengevlochten, brengt dit geometrie voort. Deze geometrie manifesteert zich vervolgens als ruimte. Ruimte, die zindert van kwantumenergie, kristalliseert uit tot de deeltjes en krachten die wij als de fysieke werkelijkheid waarnemen.
De belangrijkste openstaande vraag, schrijft Takayanagi, is niet langer of dit waar is, maar hoe dit proces zich precies op elke schaal voltrekt.
Alles bij elkaar wijzen deze twee werken op iets dat enkele decennia geleden nog ondenkbaar leek voor een wetenschappelijk artikel over natuurkunde. Een eeuw lang zocht de fysica naar een antwoord op de vraag waar het universum uit is opgebouwd. En het antwoord dat vandaag de dag vanuit haar eigen voorste linies klinkt, luidt: het bestaat niet 'uit iets' — het is op zichzelf een vorm. Informatie bevindt zich niet binnen de realiteit. De realiteit is datgene waarin informatie gestalte krijgt. Deeltjes, krachten, de afstanden tussen de sterren — het is niets anders dan de informatie van het heelal die haar meest stabiele vorm heeft aangenomen. En wij zijn geen buitenstaanders die naar dit proces kijken. Wij maken er deel van uit: informatiepatronen die voor een fractie van een seconde samenhang hebben gevonden om terug te blikken op het veld waaruit ze zijn ontstaan.
