Na meer dan 160 jaar opgravingen in Troje hebben archeologen eindelijk gevonden wat zo ontbrak tussen de muren, wapens en schatten: een fragment van een benen fluit van ongeveer 2800 jaar oud. De vondst is gedaan in een laag uit de archaïsche periode, ongeveer de achtste eeuw voor onze jaartelling, en is het eerste geïdentificeerde muziekinstrument in de hele geschiedenis van het onderzoek naar de oude stad in het huidige Turkije.
De opgravingen worden geleid door een team onder leiding van professor Rüstem Aslan, met steun van het Ministerie van Cultuur en Toerisme van Turkije in het kader van het project ‘Erfgoed voor de toekomst’. Minister Mehmet Nuri Ersoy kondigde de vondst aan en merkte op dat de fluit een direct archeologisch bewijs vormt voor de muzikale cultuur van Troje. Eerder kende men de muziek in de stad alleen uit antieke teksten en vondsten in andere regio’s van Anatolië, waar zij rituelen, openbare bijeenkomsten en het dagelijks leven begeleidde.
De fluit is gedeeltelijk bewaard gebleven: het kopstuk dat met het lichaam van het instrument verbonden was, is intact. Daardoor kunnen onderzoekers de constructie en een mogelijke speelwijze bestuderen, hoewel het exacte type instrument nog niet is vastgesteld. Volgens de archeologen zijn zulke vondsten zeldzaam, omdat organische materialen slecht bewaard blijven en blaasinstrumenten uit die tijd vaak van been of riet werden gemaakt.
Interessant is dat de fluit dateert uit ongeveer dezelfde tijd waarin volgens veel wetenschappers Homerus de ‘Ilias’ en de ‘Odyssee’ schreef. De lagen van Troje laten zien dat de stad na de bronstijd perioden van verlatenheid doormaakte, maar dat zich in de archaïsche tijd hier opnieuw mensen vestigden — waarschijnlijk Grieken. De fluit behoort juist tot deze nieuwe gemeenschap en herinnert eraan dat zelfs in een stad die beroemd is om oorlogen en epos, muziek klonk.
Naast de fluit vond men het hoofd van een antropomorf idool van ongeveer 4500 jaar oud uit de vroege bronstijd van Troje II. De twee vondsten liggen bijna 1700 jaar uit elkaar, maar samen benadrukken ze de continuïteit van het culturele leven op deze plek. Muziek was, net als rituele figuurtjes, deel van de menselijke ervaring die zelfs onder lagen aarde niet verdwijnt.
Zoals in het oude gezegde ‘waar de fluit klinkt, daar leeft de ziel’ — de vondst in Troje toont dat achter de legendarische muren gewone mensen woonden voor wie een melodie niet minder belangrijk was dan verdediging of handel. Het instrument voegt een levendige toets toe aan het beeld van de oude wereld, waar muziek generaties verbond en hielp vreugde, verdriet en geloof uit te drukken.
Nu hebben wetenschappers een echt object om de muzikale tradities van Troje te bestuderen, dat de afbeeldingen op vazen en de vermeldingen in teksten zal aanvullen.
