Chính sách môi trường mang tính hệ thống của Liên minh châu Âu đang đem lại những kết quả rõ rệt: mức độ ô nhiễm không khí trên lục địa này đang chạm những mốc thấp nhất trong nhiều năm qua. Theo dữ liệu mới nhất từ các cơ quan chuyên môn, châu Âu đang có những bước tiến vững chắc hướng tới việc hoàn thành các tiêu chuẩn về khí hậu và môi trường, dù vậy tại các siêu đô thị lớn, tình hình vẫn cần được giám sát chặt chẽ hơn.
Công nghiệp và giao thông: Những nhân tố thúc đẩy sự sụt giảm
Trong báo cáo mới nhất, Dịch vụ Giám sát Khí quyển Copernicus (CAMS) đã ghi nhận sự sụt giảm có hệ thống đối với lượng khí thải lưu huỳnh đioxit (SO₂) và các oxit nitơ (NOₓ). Kể từ năm 2010, nồng độ của các chất này đã giảm trung bình từ 3–5% mỗi năm.
Các chuyên gia từ CAMS chỉ ra rằng sự sụt giảm đáng kể này bắt nguồn từ hai yếu tố then chốt:
- Thắt chặt các quy định công nghiệp: hiện đại hóa quy trình sản xuất và triển khai các hệ thống lọc khí theo Chỉ thị về Phát thải Công nghiệp của EU.
- Sự chuyển mình của ngành ô tô: từng bước chuyển đổi sang các tiêu chuẩn môi trường khắt khe hơn (từ Euro-6 trở lên), cũng như tối ưu hóa các chuỗi cung ứng logistics.
Dữ liệu từ các trạm quan trắc: Thành tựu và những "điểm mù"
Các kết luận của Copernicus hoàn toàn trùng khớp với đánh giá quy mô lớn về chất lượng không khí do Cơ quan Môi trường Châu Âu (EEA) thực hiện. Theo kết quả kiểm tra gần đây, đại đa số các trạm quan trắc tại các quốc gia EU đều cho thấy sự tuân thủ ngưỡng nồng độ cho phép đối với các chất gây ô nhiễm chính.
Dẫu vậy, các chuyên gia môi trường vẫn kêu gọi sự nhìn nhận khách quan: vấn đề này vẫn chưa được giải quyết triệt để. Tại khoảng 20% số trạm quan trắc, mức độ ô nhiễm vẫn vượt quá các tiêu chuẩn nghiêm ngặt của châu Âu. Thông thường, đây là các "điểm nóng" — những siêu đô thị với mật độ giao thông cao và các cụm công nghiệp tập trung, nơi nguy cơ vượt ngưỡng đối với nitơ đioxit (NO₂) và bụi mịn (PM2.5 và PM10) vẫn còn hiện hữu.
Bước ngoặt trong ngành giao thông vận tải
Báo cáo dành sự quan tâm đặc biệt đến dấu chân carbon của ngành giao thông vận tải. Trong một thời gian dài, giao thông vẫn là lĩnh vực duy nhất của nền kinh tế châu Âu có lượng phát thải khí nhà kính không ngừng tăng lên so với năm gốc 1990. Tuy nhiên, tình hình đang bắt đầu thay đổi căn bản nhờ quá trình điện hóa phương tiện hàng loạt và sự phát triển của hạ tầng trạm sạc xe điện.
Theo ước tính của CAMS, trong năm 2024, lượng phát thải CO₂ từ giao thông tại châu Âu đạt mức 1,05 tỷ tấn. Con số này thấp hơn 5% so với mức đỉnh điểm năm 2019 (1,1 tỷ tấn), cho thấy sự khởi đầu của một xu hướng bền vững trong việc phi carbon hóa lĩnh vực di chuyển.
Dự báo và triển vọng
Bất chấp những động thái tích cực, các cơ quan quản lý châu Âu nhấn mạnh rằng vẫn còn quá sớm để chủ quan. Để đạt được các mục tiêu của Thỏa thuận Xanh Châu Âu (European Green Deal), cần phải tiếp tục hiện đại hóa cơ sở hạ tầng đô thị và loại bỏ nhiên liệu rắn trong hệ thống sưởi ấm tại các hộ gia đình.
"Châu Âu đang tiếp tục tiến bước không ngừng trong việc cải thiện chất lượng không khí nhờ những nỗ lực bền bỉ nhằm cắt giảm khí thải từ giao thông, công nghiệp, sưởi ấm hộ gia đình và các lĩnh vực trọng yếu khác", bà Laurence Rouil, người đứng đầu Dịch vụ Giám sát Khí quyển Copernicus (CAMS), nhấn mạnh.
Theo bà, mặc dù triển vọng môi trường tổng thể của lục địa này trông rất khả quan, nhưng để đạt được mục tiêu cuối cùng về phát thải ròng bằng không, các quốc gia EU cần duy trì tốc độ cải cách môi trường mạnh mẽ trong thập kỷ tới.
