Đôi khi cơn đau chiếm trọn không gian bên trong. Nó thu hẹp sự chú ý, hạn chế chuyển động và khiến cơ thể chỉ lắng nghe một tín hiệu duy nhất.
Nhưng rồi âm nhạc bắt đầu vang lên.
Hơi thở trở nên đều đặn hơn. Những ngón tay tìm thấy nhịp điệu. Người đó bắt đầu khẽ hát theo — và cơn đau dường như không còn là sự kiện duy nhất đang diễn ra bên trong họ.
Âm nhạc không phải lúc nào cũng loại bỏ nguyên nhân vật lý của cơn đau. Tuy nhiên, nó có thể thay đổi cách não bộ và cơ thể trải qua cơn đau.
Một bài tổng quan khoa học mới cho thấy: không chỉ giai điệu mới quan trọng. Phản ứng cảm xúc, khả năng tự chọn âm nhạc và sự tham gia tích cực — hát, chuyển động hoặc chơi nhạc cụ — cũng đều quan trọng.
Tại sao âm nhạc có tác dụng?
Ngày 3 tháng 2026 Đại học Drexel đã trình bày phân tích chi tiết về một công trình nghiên cứu được bình duyệt A scoping review of music-based pain treatment mechanism research. Bản tổng quan này đã được công bố trên số tháng Tám của tạp chí PAIN Reports, và mạng lưới nghiên cứu Music4Pain đã đưa tin về nó vào ngày 3 tháng 2026.
Nhóm nghiên cứu quốc tế do Joke Bradt — giáo sư tại Đại học Drexel, nhà trị liệu âm nhạc được chứng nhận và giám đốc mạng lưới Music4Pain — dẫn đầu. Dự án được tài trợ bởi Trung tâm Quốc gia về Sức khỏe Bổ sung và Tích hợp thuộc Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ và nghiên cứu các cơ chế tác động của âm nhạc lên cơn đau.
Các nhà nghiên cứu không chỉ xem xét liệu âm nhạc có giúp ích hay không, mà còn cố gắng tìm hiểu tại sao nó lại giúp ích và trong những điều kiện nào tác dụng của nó có thể trở nên mạnh mẽ hơn.
Nhóm nghiên cứu đã xem xét hơn 600 ấn phẩm khoa học, nhưng chỉ có 57 nghiên cứuđáp ứng các tiêu chí của bài tổng quan.
Phân tích đã xác định ba yếu tố đặc biệt đầy hứa hẹn:
- cảm xúc tích cực nảy sinh khi nghe nhạc;
- cảm giác tự chủ và kiểm soát khi một người tự chọn âm nhạc;
- sự đồng bộ chuyển động với âm nhạc — ví dụ, gõ nhịp.
Chính tại đây, âm nhạc không còn là nền mà trở thành hành động.
Cơn đau không sinh ra từ một điểm duy nhất
Cơn đau không phải là một tín hiệu đơn giản truyền trực tiếp từ vùng bị tổn thương của cơ thể đến ý thức. Cường độ của nó bị ảnh hưởng bởi sự chú ý, cảm xúc, kỳ vọng, trí nhớ, lo lắng, cảm giác an toàn và khả năng kiểm soát những gì đang xảy ra.
Do đó, hai người có thể trải nghiệm những cảm giác thể chất tương tự theo những cách khác nhau. Hơn nữa, nhận thức về cơn đau của một người có thể thay đổi tùy theo trạng thái và môi trường xung quanh của họ.
Âm nhạc tương tác đồng thời với nhiều cấp độ của trải nghiệm này. Nó có thể định hướng sự chú ý, gợi lên những kỷ niệm dễ chịu, giảm căng thẳng và khôi phục cảm giác trật tự nội tâm.
Nhưng các tác giả của bài tổng quan đề xuất nhìn sâu hơn: âm nhạc có thể giúp ích không chỉ vì nó làm xao nhãng.
Khi một người tự chọn bản nhạc, họ có cơ hội tác động đến trạng thái của chính mình. Đối với người mà cuộc sống bị giới hạn bởi cơn đau, ngay cả việc khôi phục một chút cảm giác kiểm soát cũng có thể có ý nghĩa lớn.
Âm nhạc yêu thích tác động khác đi
Các nhà nghiên cứu không tìm thấy một "giai điệu giảm đau" phổ quát nào.
Âm nhạc do bác sĩ hoặc nhà nghiên cứu chọn có thể không gợi lên phản ứng cảm xúc. Ngay cả một tác phẩm thường được coi là thư giãn, với người này có thể mang lại sự bình yên, nhưng với người khác lại có vẻ khó chịu hoặc khơi dậy những ký ức không vui.
Vì vậy, điều quan trọng không chỉ là nhịp độ hay tần số "đúng" một cách quy ước. Ý nghĩa cá nhân, sự thích thú và mức độ yêu thích của một người đối với bản nhạc cụ thể đều có giá trị — yếu tố này các nhà nghiên cứu gọi là sở thích âm nhạc.
Một giai điệu yêu thích có thể đưa ta trở về không gian nội tâm quen thuộc. Trong đó vang vọng tiếng nói của những người thân yêu, ký ức về mái nhà, cảm giác tự do, tình yêu đã trải qua hay khoảnh khắc khi cơ thể còn mạnh mẽ và nhẹ nhõm.
Nó nhắc nhở rằng: bên trong chúng ta không chỉ có nỗi đau.
Tại sao không chỉ nghe là đủ
Một trong những hướng nghiên cứu thú vị nhất là tìm hiểu về sự tham gia tích cực của con người vào âm nhạc.
Joke Bradt lưu ý rằng trong thực hành lâm sàng, bà sử dụng ca hát, ứng tác thanh nhạc và chơi nhạc cụ. Theo quan sát chuyên môn của bà, việc chơi nhạc tích cực có thể đặc biệt có giá trị đối với những người bị đau mãn tính. Tuy nhiên, các công trình khoa học trực tiếp so sánh các hình thức tham gia khác nhau vẫn còn chưa đầy đủ.
Trong một nghiên cứu được đưa vào tổng quan, việc hát cùng nhau mang lại kết quả rõ rệt hơn so với nghe thụ động. Nhưng đó là một quan sát riêng lẻ, chưa thể khẳng định rằng hát luôn hiệu quả hơn đối với mỗi người.
Khi hát, nhiều quá trình đồng thời kết nối với nhau:
- hơi thở có nhịp điệu nhất định;
- sự chú ý theo dõi giai điệu và lời ca;
- giọng nói được tạo ra bởi chuyển động của cơ hô hấp và cảm nhận được qua cơ thể;
- người hát tự điều khiển độ mạnh và độ dài của âm thanh;
- cảm xúc có cơ hội được thể hiện.
Ca hát là âm nhạc mà chúng ta không chỉ nghe. Chúng ta tạo ra nó bằng hơi thở và cảm nhận nó từ bên trong.
Không phải là liều thuốc thần kỳ
Các nhà nghiên cứu nhấn mạnh những hạn chế quan trọng của dữ liệu hiện có. Đặc biệt ít các nghiên cứu nghiêm ngặt về những người sống lâu dài với cơn đau mãn tính. Nhiều thí nghiệm được tiến hành trên những tình nguyện viên khỏe mạnh hoặc mô phỏng cảm giác đau ngắn hạn trong phòng thí nghiệm.
Các cơ chế được phát hiện trong cơn đau cấp tính có thể hoạt động khác đi trong các tình trạng kéo dài.
Ngoài ra, cảm nhận âm nhạc còn chịu ảnh hưởng của thể loại, độ lớn, sự quen thuộc với tác phẩm, ký ức, môi trường văn hóa và độ nhạy cảm của từng cá nhân. Bản thân cơn đau cũng không kém phần phức tạp.
Vì vậy, không thể coi âm nhạc là sự thay thế cho chẩn đoán, điều trị bằng thuốc hay chăm sóc y tế. Nó có thể được sử dụng như một công cụ bổ trợ, đặc biệt là dưới sự hướng dẫn của một nhà trị liệu âm nhạc có chuyên môn, nhưng tác dụng của nó phụ thuộc vào tình trạng và nhu cầu của từng người cụ thể.
Ý nghĩa của bài tổng quan mới không nằm ở lời hứa chữa lành bằng một bài hát. Âm nhạc không làm cơn đau biến mất — nó tạo ra bên trong con người một không gian, nơi cơn đau không còn độc tấu nữa.
Khi một người lại trở thành tác giả
Có lẽ một trong những đặc điểm chính của âm nhạc không nằm ở việc nó làm cơn đau im lặng. Nó trả lại cho con người khả năng nghe được giai điệu bên trong chính mình.
Khi chúng ta chọn một giai điệu, hít một hơi và bắt đầu hát hoặc chuyển động, cơ thể không còn chỉ là nơi chứa đựng nỗi đau. Nó lại trở thành không gian có khả năng tạo ra âm thanh, giữ nhịp và thể hiện sự sống.
Âm nhạc không xóa bỏ những gì đang xảy ra, nhưng thay đổi mối quan hệ của con người với nó. Vị thế bên trong dần dần chuyển hóa:
“Điều này đang xảy ra với tôi” trở thành “tôi đang làm điều này”.
Và đôi khi sự nhẹ nhõm bắt đầu ngay tại đây — không phải khi âm nhạc chỉ đơn thuần vang lên bên cạnh, mà khi con người tự mình bước vào chuyển động của nó.
Cơ thể không chỉ lắng nghe âm nhạc. Nó nhớ rằng mình cũng biết tạo ra âm thanh.
