Trái Đất không chỉ đơn thuần quay quanh trục của mình. Nó còn kéo theo cả không-thời gian, tựa như một chiếc thìa chậm rãi quay trong mật ong đặc quánh. Hiệu ứng này, được thuyết tương đối rộng tiên đoán và được biết đến với tên gọi hiệu ứng kéo hệ quy chiếu quán tính hay hiệu ứng Lense-Thirring, cho đến nay vẫn chỉ có thể được ghi nhận nhờ các vệ tinh, thông qua việc quan sát quỹ đạo của chúng trong nhiều năm.
Giờ đây, các nhà vật lý đã đề xuất một cách đo chính hiệu ứng đó ngay trong phòng thí nghiệm — chỉ trong vài giây. Một nhóm nghiên cứu do Kai-Isaak Ellers thuộc Đại học California tại Berkeley đứng đầu đã mô tả trên tạp chí Physical Review Letters thiết kế một cảm biến lượng tử dựa trên heli siêu lỏng. Thiết bị là một vi kênh dạng vòng với vách ngăn xốp nano, nơi heli ở nhiệt độ siêu thấp mất hoàn toàn ma sát nội tại và tạo thành một dạng tương tự của tiếp xúc Josephson.
Bất kỳ sự quay nào, dù nhỏ đến mức không đáng kể, cũng làm thay đổi các tính chất lượng tử của dòng heli. Những thay đổi này dễ dàng được đọc qua tiếp xúc, biến cảm biến thành một con quay kế siêu nhạy. Theo tính toán của các tác giả, độ chính xác đo hiệu ứng kéo không-thời gian sẽ đạt 0,2 phần trăm — ngang với các thí nghiệm vệ tinh tốt nhất, nhưng chỉ trong một giây thay vì nhiều năm quan sát.
Tốc độ như vậy mở ra những khả năng mới. Thiết bị trong phòng thí nghiệm sẽ không chỉ cho phép xác nhận các tiên đoán của Einstein với độ chính xác cao, mà còn kiểm nghiệm các lý thuyết hấp dẫn thay thế, nơi hiệu ứng kéo có thể khác đi. Ngoài ra, công nghệ này sẽ được ứng dụng trong hàng hải, địa vật lý và có thể cả trong các thí nghiệm tương lai nhằm tìm hiểu bản chất lượng tử của hấp dẫn.
Việc hiện thực hóa ý tưởng này vẫn còn đòi hỏi nhiều công trình kỹ thuật nghiêm túc, tuy nhiên các công nghệ hiện đại đã cho phép tạo ra những điều kiện cần thiết. Nếu ý tưởng được thực hiện thành công, nhân loại sẽ có một công cụ nhỏ gọn để nghiên cứu những biểu hiện tinh tế nhất của thuyết tương đối rộng mà không cần phóng những vệ tinh tốn kém.
