In Australië zijn de resultaten gepubliceerd van een proefproject over de invoering van een vierdaagse werkweek, die een sterke aanleiding vormen om de traditionele opvattingen over de inrichting van werkschema's te herzien. Een onderzoek uit 2022–2023, gepubliceerd in het tijdschrift Nature, wees uit dat bijna de helft van de deelnemende bedrijven een stijging in de productiviteit zag en dat de meerderheid van de deelnemers het nieuwe werkrooster uiteindelijk heeft behouden.
Opzet van het experiment en deelnemers
Het proefproject omvatte 15 Australische bedrijven uit uiteenlopende sectoren, variërend van vastgoedbeheer tot de uitgeverswereld en consultancy. Alle partijen hanteerden het 100:80:100-model: werknemers behielden 100% van hun salaris, werkten 80% van hun oorspronkelijke uren en kwamen overeen om 100% van hun productiviteit te handhaven. Het belangrijkste criterium voor succes was het vermogen om dezelfde hoeveelheid werk te verzetten in minder tijd, zonder dat dit ten koste ging van de kwaliteit.
Belangrijkste bevindingen
Het nieuwe onderzoek bracht verschillende cruciale resultaten aan het licht:
- Hogere productiviteit. Bijna de helft van de bedrijven merkte een verbetering in de productiviteit van hun personeel op. In diverse gevallen werd deze groei toegeschreven aan een scherpere focus op taken, minder afleiding en een efficiëntere planning van de werktijd.
- Behoud van het rooster. Op één na alle bedrijven zetten de vierdaagse werkweek voort na afloop van de pilot, wat aantoont dat het model in de praktijk goed bruikbaar is.
- Diversiteit aan sectoren. De positieve effecten waren niet enkel zichtbaar in sectoren die zich makkelijk lenen voor experimenten; de deelnemers kwamen uit diverse zakelijke gebieden, wat duidt op de flexibiliteit van het model.
- Overeenstemming met internationale tests. De resultaten komen overeen met bevindingen uit gelijkaardige experimenten buiten Australië: zes van de bedrijven die deelnamen aan internationale pilots zagen eveneens een stijging in productiviteit, terwijl de rest geen significante veranderingen waarnam.
Kritiek en vraagstukken rondom houdbaarheid
Ondanks de positieve cijfers waarschuwen critici voor risico's en beperkingen. De belangrijkste bezwaren zijn:
- Houdbaarheid op lange termijn. Sommige bedrijven die met de vierdaagse werkweek begonnen, zijn er later op teruggekomen omdat de werkdruk toenam of omdat de aanvankelijke winst na verloop van tijd weer normaliseerde.
- Sectorale verschillen. Het 100:80:100-model is het meest geschikt voor werk waarbij kennis, intellect en probleemoplossend vermogen de belangrijkste middelen zijn, en minder voor fysieke arbeid of werk met machines; het is lastiger te implementeren in sectoren met een continue operationele behoefte, zoals de detailhandel, de zorg of de industrie.
- Herverdeling van de werklast. Binnen sommige teams bestaat het risico dat taken worden doorgeschoven naar de overgebleven dagen of naar collega's die nog een vijfdaagse werkweek hanteren, wat kan leiden tot verborgen overbelasting en interne spanningen.
- Economische overwegingen. Niet alle organisaties zijn bereid hetzelfde salaris te betalen bij een kortere werktijd, zeker niet in sectoren met krappe marges en hevige concurrentie, aangezien bedrijven met weinig winst per eenheid minder financiële ruimte hebben om hetzelfde loon voor minder uren te bieden.
Praktische aanbevelingen voor het bedrijfsleven
Op basis van de onderzoeksresultaten en observaties uit de pilots doet de expertgemeenschap enkele aanbevelingen voor bedrijven die de invoering van een vierdaagse werkweek overwegen:
- Start geleidelijk. Begin met een beperkte proefperiode van 3 tot 6 maanden met duidelijke meetpunten voor de productiviteit.
- Stel meetbare doelen. Definieer KPI's en methoden om de kwaliteit van het werk te beoordelen, zodat werkelijke verbeteringen onderscheiden kunnen worden van tijdelijke effecten.
- Optimaliseer processen. Gebruik de overgang als een kans om vergaderingen efficiënter te maken, routinetaken te automatiseren en verantwoordelijkheden beter te verdelen.
- Zorg voor transparantie. Communiceer helder met klanten en partners om ongemak door de gewijzigde roosters te voorkomen.
- Houd rekening met de sectorspecificaties. Ontwikkel voor dienstverlenende en productiefuncties hybride schema's, ploegendiensten of extra personeelsbezetting om de operationele aanwezigheid te garanderen.
Wat brengt de toekomst?
De resultaten van het Australische experiment versterken het idee dat een kortere werkweek, mits goed georganiseerd, niet alleen een sociaal-maatschappelijk initiatief is, maar ook een zakelijke beslissing die de efficiëntie kan verhogen. Toch is er behoefte aan langduriger onderzoek en data uit een breder spectrum aan sectoren en bedrijfsgroottes om te begrijpen welke modellen op de lange termijn bestendig zijn en hoe de vierdaagse werkweek optimaal kan samengaan met technologische veranderingen, zoals de opkomst van AI.
Conclusie
De Australische pilot heeft aangetoond dat een vierdaagse werkweek volgens het 100:80:100-principe de productiviteit in diverse bedrijven kan verhogen en het welzijn van medewerkers kan verbeteren. De overstap naar deze nieuwe norm vereist echter een zorgvuldige planning, van de keuze van meetwaarden tot de herinrichting van processen. Voor bedrijven is het een kans om burn-outs te verminderen en de effectiviteit te vergroten, maar het is geen universele oplossing: het succes hangt af van de sector, de bedrijfscultuur en de kwaliteit van de uitvoering.
