Gartner đã công bố dự báo về các xu hướng công nghệ chiến lược cho năm 2027. Có thể mô tả bản chất của nó bằng một câu: doanh nghiệp đang chuyển từ trò chuyện với AI sang các tác nhân tự chủ tự thực hiện nhiệm vụ. Nhưng nếu không có kiểm soát, dữ liệu chất lượng và một hệ thống bảo mật đúng đắn, những tác nhân như vậy sẽ nhanh chóng biến từ trợ thủ thành nguồn rủi ro.
Trong dự báo không có một công nghệ "thần kỳ" duy nhất. Gartner chỉ ra ba hướng liên quan: AI vượt ra ngoài văn bản, các công ty học cách quản lý hệ thống tự chủ, và môi trường công nghệ trở nên linh hoạt hơn và ít phụ thuộc vào từng nhà cung cấp riêng lẻ.
AI học cách làm việc với con số, giọng nói và thực tế
Các mô hình ngôn ngữ thông thường viết văn bản tốt, nhưng xử lý kém hơn với các phép tính chính xác và mô hình hóa. Vì vậy Gartner đặt cược vào các mô hình định lượng lớn (LQM). Chúng được tạo ra cho dữ liệu số, phương trình phức tạp, dự báo và các kịch bản vận hành.
Theo dự báo, đến năm 2030, LQM sẽ thay thế các mô hình ngôn ngữ trong một phần tư các nhiệm vụ dự báo chiến lược và mô hình hóa vận hành. Nói đơn giản, những hệ thống như vậy sẽ không chỉ giải thích tại sao doanh số giảm mà còn tính toán được một số kịch bản hành động với các con số cụ thể.
Song song đó, đang phát triển các mô hình suy luận giọng nói. Chúng không chỉ nhận diện giọng nói mà còn phải tiến hành đối thoại có ý nghĩa, làm rõ chi tiết và giải quyết nhiệm vụ. Gartner dự đoán rằng đến năm 2030, hơn 70% tương tác giọng nói của doanh nghiệp sẽ được xử lý tự chủ.
Công nghệ thứ ba là các mô hình thế giới. Đây là AI mô hình hóa môi trường vật lý và hậu quả của các hành động: ví dụ, robot sẽ di chuyển một chi tiết trong sản xuất như thế nào hoặc chuỗi cung ứng sẽ thay đổi ra sao sau sự cố ở nhà cung cấp. Những hệ thống như vậy có thể trở thành nền tảng cho robot, hậu cần và lập kế hoạch các hoạt động phức tạp.
Rủi ro chính — tác nhân không có quyền hạn và ngữ cảnh
Một tác nhân AI tự chủ có thể tự tìm dữ liệu, đặt hàng, viết mã hoặc tương tác với các hệ thống doanh nghiệp. Và chính ở đây nảy sinh vấn đề chính: nếu tác nhân có quyền hạn quá rộng, nó trở thành một lỗ hổng.
Gartner dự báo rằng đến năm 2028, 25% các vi phạm bảo mật của doanh nghiệp sẽ liên quan đến việc lạm dụng các tác nhân AI. Nguyên nhân là quyền hạn máy móc không được kiểm soát và các phương pháp quản lý truy cập lỗi thời.
Câu trả lời cho điều này là nhận dạng các tác nhân AI. Tác nhân cần có quyền hạn riêng bị giới hạn, gắn với nhiệm vụ và thời hạn cụ thể. Và công ty phải hiểu ai và tại sao đã cho phép tác nhân thực hiện hành động này hay hành động kia. Nói đơn giản, tác nhân AI không nên đi lại trong các hệ thống doanh nghiệp với một "chìa khóa vạn năng".
Yếu tố thứ hai — các nền tảng ngữ cảnh AI. Chúng cho phép tác nhân truy cập dữ liệu doanh nghiệp có cấu trúc, các quy tắc và tri thức nội bộ. Theo đánh giá của Gartner, cách tiếp cận như vậy có thể nâng độ chính xác của AI tác nhân lên 80% và giảm chi phí xuống 60%.
Cũng thuộc nhóm này là việc tự động khắc phục lỗ hổng. Những hệ thống như vậy tự tìm ra các vấn đề bảo mật, sắp xếp thứ tự ưu tiên, kiểm thử bản vá và triển khai chúng. Ý tưởng là rút ngắn thời gian giữa lúc phát hiện mối đe dọa và lúc khắc phục nó.
Các công ty muốn ít phụ thuộc vào nhà cung cấp hơn
Khối thứ ba — kiến trúc linh hoạt bền vững. Địa chính trị, rủi ro trừng phạt và sự phụ thuộc vào một nhà cung cấp đám mây hoặc AI duy nhất buộc các công ty phải tìm phương án dự phòng.
SovereignTech — là những công nghệ mang lại cho doanh nghiệp nhiều quyền kiểm soát hơn đối với phần cứng, phần mềm, dữ liệu và các mô hình AI. Ý nghĩa không phải là tự xây dựng mọi thứ, mà là luôn có một con đường rút lui rõ ràng khỏi nhà cung cấp. Gartner dự đoán rằng đến năm 2030, hơn 75% tổ chức bên ngoài Hoa Kỳ sẽ triển khai các chiến lược chủ quyền số.
Hai xu hướng nữa nghe có vẻ lạ nhưng lại hợp lý. Ứng dụng dùng một lần — là phần mềm dễ tạo, dễ sử dụng và dễ thay thế khi nó trở nên lỗi thời. Còn Wetware as a Service — là một hướng thử nghiệm, nơi các phép tính có thể được thực hiện nhờ các hệ thống sinh học sống hoặc tổng hợp. Gartner xem đây là một giải pháp thay thế tiềm năng tiết kiệm năng lượng cho các chip truyền thống.
Điều thực sự đáng chú ý là gì
Cốt lõi của dự báo không phải là «AI sẽ trở nên thông minh hơn nữa». Gartner thực chất nói rằng: giai đoạn tiếp theo là AI biết hành động, chứ không chỉ đơn thuần trả lời các truy vấn.
Người chiến thắng sẽ không phải là những ai tung ra tác nhân đầu tiên, mà là những ai xây dựng nền tảng quản trị trước: quyền truy cập rõ ràng, định danh có thể kiểm chứng, dữ liệu chất lượng cao và khả năng nhanh chóng vô hiệu hóa hoặc thay thế hệ thống. Nếu không có những điều đó, tính tự chủ sẽ không mang lại hiệu quả mà chỉ tạo ra các sự cố bảo mật mới và mất kiểm soát.
Đồng thời, điều quan trọng là không nhầm mong muốn với thực tế. LQM, các mô hình thế giới và điện toán sinh học hiện vẫn là những hướng đang phát triển chứ chưa phải sản phẩm đại chúng sẵn sàng. Gần với thực tiễn nhất là các nền tảng ngữ cảnh, quản lý định danh tác nhân và tự động hóa khắc phục lỗ hổng.
