W 2025 roku brazylijska część Amazonii doświadczyła rzadkiego i prawdziwie nadziejorodnego zwrotu ekologicznego.
Obszar dotknięty pożarami zmniejszył się do najniższego poziomu w całej wieloletniej historii pomiarów, a wylesianie nadal spadało.
Dla regionu, który przez wiele lat kojarzony był z gigantycznymi pożarami, dymem nad miastami i gwałtownym zanikaniem lasów, stało się to ważnym sygnałem: sytuacja może zmieniać się nie tylko na gorsze.
Znacznie mniej pożarów
Według danych za rok 2025 powierzchnia objęta pożarami w brazylijskiej Amazonii wyniosła około 3,1 miliona hektarów. Jest to o około 80% mniej niż w wyjątkowo trudnym roku 2024, kiedy pożary objęły ogromne obszary.
Co więcej, wynik z 2025 roku okazał się najniższy w całej historii pomiarów, prowadzonych od połowy lat 80. ubiegłego wieku.
Pełnych danych o powierzchni pożarów za rok 2026 jeszcze nie ma — sezon wciąż trwa. Niemniej jednak najnowsze statystyki dotyczące wylesiania wskazują na utrzymywanie się pozytywnego trendu.
W okresie od sierpnia 2025 do lipca 2026 roku powierzchnia obszarów, dla których satelity odnotowały ostrzeżenia o wycince, zmniejszyła się o prawie 37% — do około 2 874 kilometrów kwadratowych.
Jest to szczególnie istotne dla Amazonii, ponieważ pożary rzadko są tu zjawiskiem całkowicie naturalnym.
W przeciwieństwie do niektórych innych ekosystemów, wilgotny las tropikalny jest słabo przystosowany do regularnych pożarów. Większość pożarów związana jest z działalnością człowieka — karczowaniem ziemi, rolnictwem i nielegalnym wylesianiem.
Dlatego gwałtowne zmniejszenie powierzchni pożarów świadczy nie tylko o korzystniejszych warunkach pogodowych, ale także o zmniejszeniu presji na las.
Jednocześnie zmniejszyło się wylesianie
Pozytywny trend zaobserwowano również w odniesieniu do wylesiania.
W 2025 roku powierzchnia wylesiania w brazylijskiej Amazonii nadal spadała. W porównaniu z poprzednim okresem spadek wyniósł około 16%.
A w kolejnym cyklu monitoringu tempo redukcji stało się jeszcze bardziej zauważalne. Oznacza to, że nie mówimy o jednym udanym sezonie, lecz o szerszym trendzie.
Wylesianie i pożary są ze sobą ściśle powiązane.
Często najpierw wycina się fragment lasu, a następnie podpalana jest pozostała roślinność, aby oczyścić ziemię pod pastwiska lub rolnictwo. Dlatego ograniczenie wylesiania niemal nieuchronnie zmniejsza również ryzyko dużych pożarów.
Dlaczego sytuacja się zmieniła
Nie ma tu jednej przyczyny.
Swoją rolę odegrały: wzmocnienie kontroli środowiskowej, monitoring satelitarny, walka z nielegalnymi wycinkami oraz aktywniejsze działania organów ochrony środowiska.
Nowoczesne systemy satelitarne umożliwiają wykrywanie nowych obszarów wycinek niemal w czasie rzeczywistym. Daje to władzom możliwość szybszego reagowania na nielegalną działalność i kierowania inspekcji do najbardziej problematycznych regionów.
Ponadto, wzrosło międzynarodowe zainteresowanie losem Amazonii. Lasy tropikalne regionu mają ogromne znaczenie nie tylko dla Brazylii, ale także dla całej planety.
Dlaczego Amazonia jest tak ważna
Las Amazonii zajmuje miliony kilometrów kwadratowych i jest jednym z największych ekosystemów Ziemi.
Przechowuje on ogromne ilości węgla w drzewach i glebie. Kiedy las jest wycinany lub palony, znaczna część tego węgla trafia do atmosfery w postaci dwutlenku węgla, nasilając globalne zmiany klimatu.
Ponadto Amazonia wpływa na rozmieszczenie wilgoci i opadów daleko poza granicami samego lasu.
Drzewa wyparowują ogromne ilości wody, która trafia do atmosfery i tworzy tak zwane „latające rzeki” — strumienie powietrza nasycone wilgocią, wpływające na opady w innych częściach Ameryki Południowej. Utrata lasu może zakłócić ten mechanizm.
Miliony gatunków zależą od tych lasów
Amazonia pozostaje również jednym z najbogatszych biologicznie regionów planety.
Żyją tu miliony gatunków roślin, zwierząt, grzybów i mikroorganizmów, z których wiele jest wciąż praktycznie niezbadanych. Naukowcy regularnie odkrywają nowe gatunki.
Wśród mieszkańców Amazonii są jaguary, różowe delfiny rzeczne, wydry olbrzymie, leniwce, tysiące gatunków ryb i ptaków.
Zniszczenie lasu oznacza utratę siedlisk dla ogromnej liczby organizmów. Co więcej, niektóre gatunki mogą zniknąć, zanim nauka zdąży je opisać.
Ale problem bynajmniej nie został jeszcze rozwiązany
Historycznie niski poziom pożarów to ważne zwycięstwo, ale na razie za wcześnie jest, by uznać Amazonię za uratowaną.
Miliony hektarów lasu zostały już zniszczone w poprzednich dziesięcioleciach. Utrzymuje się nielegalne wydobycie, ekspansja terenów rolniczych i budowa dróg.
Ponadto, zmiany klimatyczne czynią region bardziej podatnym na susze. Jeśli suche sezony staną się dłuższe i gorętsze, nawet stosunkowo niewielka liczba pożarów może szybko przerodzić się w rozległe.
Naukowcy obawiają się również możliwego „punktu krytycznego”. Istnieje hipoteza, że przy zbyt dużej utracie lasu, część Amazonii może przestać utrzymywać swój wilgotny klimat i stopniowo zacząć przekształcać się w bardziej suchy ekosystem.
Gdzie dokładnie przebiega ta granica, na razie nie wiadomo.
Rzadka dobra wiadomość dla ekologii
Na tle licznych doniesień o rekordach klimatycznych, suszach, powodziach i wymieraniu gatunków, historia Amazonii w 2025 roku wygląda nietypowo. Pokazuje ona, że procesy ekologiczne nie zawsze są nieodwracalne.
Kiedy zmniejsza się nielegalne wylesianie, wzmacnia się kontrola i chroni duże obszary lasu, wyniki stają się widoczne dość szybko. Mniej wycinek oznacza mniej podpaleń.
Mniej pożarów oznacza mniej emisji węgla, mniej zniszczonych ekosystemów i większe szanse na zachowanie największego lasu tropikalnego na planecie.
A wyniki z 2025 roku oraz dane z 2026 roku pokazują jedno ważne: ograniczenie niszczenia Amazonii jest możliwe.
