Nowe badanie ujawnia, że mózg przepisuje odbierany sygnał, zanim zdążymy go uświadomić. Fizyka kwantowa przewidziała to już dawno temu.
Wyobraźmy sobie, że patrzymy na czerwone jabłko. Światło odbija się od jego powierzchni, dociera do naszego oka, a sygnał biegnie nerwami do mózgu – i oto widzimy jabłko. Wydaje się to proste i mechanicznie precyzyjne.
Jednakże, pomiędzy momentem, gdy sygnał dotrze, a chwilą, gdy go świadomie postrzegamy, dzieje się coś nieoczekiwanego: mózg przepuszcza ten sygnał przez wszystko, w co już wierzymy. Nasze przekonania, nastrój, doświadczenia, stopień zaufania czy sceptycyzmu – wszystko to fizycznie zmienia przychodzące dane, zanim zdążymy je uświadomić.
To, co wchodzi w fazę percepcji, nie jest już sygnałem pierwotnie pochodzącym z oka. Właśnie to dowodzi nowe badanie, opublikowane niedawno w czasopiśmie „Scientific Reports” wydawnictwa Nature.
Autorzy pracy – Johan Hoorn i Johnny Ho z Politechniki w Hongkongu – opracowali model matematyczny, który opisuje obserwatora jako integralną część samego systemu percepcji. Nie jest to zewnętrzny widz, patrzący na rzeczywistość z zewnątrz, lecz uczestnik, którego wewnętrzny stan jest dosłownie spleciony z tym, co obserwuje.
W ich modelu, informacja sensoryczna i stan obserwatora współdziałają zgodnie z tymi samymi prawami, które rządzą systemami kwantowymi: splątują się, ewoluują razem, a dopiero potem zapadają w to, co nazywamy percepcją. Innymi słowy, to, co widzimy, nie jest jedynie sygnałem ze świata zewnętrznego. To rezultat spotkania tego sygnału z nami.
To nie jest filozoficzna metafora – to matematyka, a ona ma bardzo konkretne konsekwencje. Sceptyk i wierzący, obserwując to samo zjawisko, otrzymują w mózgu dosłownie różne sygnały. Dzieje się tak nie dlatego, że jeden z nich się myli, ale dlatego, że ich wewnętrzne stany w odmienny sposób transformują napływające dane.
Osoba w stanie niepokoju i osoba spokojna postrzegają ten sam pokój różnie – i to nie jest psychologia, lecz fizyka. Co szczególnie istotne, autorzy pokazują, że subiektywność percepcji nie jest wadą obserwatora ani błędem pomiaru. To fundamentalna konsekwencja nierozerwalności obserwatora i obserwowanego.
Fizyka kwantowa wiedziała o tym od dawna. Słynny efekt obserwatora – fakt, że pomiar zmienia wynik – od momentu swojego odkrycia wprawiał fizyków w zakłopotanie.
Cząstka przed pomiarem istnieje jednocześnie we wszystkich możliwych stanach, a akt obserwacji zmusza ją do wyboru jednego z nich. Fizyk John Wheeler nazwał to „uczestniczącym wszechświatem”, twierdząc, że obserwatorzy nie są jedynie widzami rzeczywistości, lecz jej współautorami.
Nowa praca z 2026 roku po raz pierwszy nadaje tej idei ścisłe ramy matematyczne w odniesieniu do ludzkiej percepcji. Mózg nie jest kamerą obiektywnie rejestrującą świat, lecz kwantowym obserwatorem, który w każdej sekundzie uczestniczy w tworzeniu rzeczywistości, którą postrzega. My nie patrzymy na świat – my go dobudowujemy.
