Nowo narodzony gigant w zakurzonej kolebce

Autor: Uliana S

Nowo narodzony gigant w zakurzonej kolebce-1
Astronomowie odkryli najmłodszą egzoplanetę, 450 lat świetlnych od Ziemi. Źródło: W. M. Keck Observatory / ilustracja Adama Makarenki

W obłoku gazu molekularnego i pyłu w odległości około 450 lat świetlnych od Ziemi, w regionie Rho Ophiuchi, młoda gwiazda Elias 2-24 wciąż jest otoczona gęstym dyskiem protoplanetarnym. W tym dysku astronomowie potwierdzili istnienie planety, której wiek nie przekracza jednego miliona lat. Świat nazwany Elias 2-24 b stał się najmłodszym znanym obiektem egzoplanetarnym. Ma już masę rzędu masy Jowisza i wciąż gromadzi materię właśnie teraz.

Historia odkrycia rozwijała się stopniowo. Ponad dziesięć lat temu obserwacje za pomocą radioteleskopu interferometrycznego ALMA ujawniły w dysku wokół Elias 2-24 wyraźną strukturę pierścieniową z szeroką szczeliną. Później Very Large Telescope Europejskiego Obserwatorium Południowego zarejestrował w tej szczelinie słabe źródło światła. Wiele osób wątpiło: istniejące modele formowania się planet zakładały, że do powstania gazowego giganta potrzeba około pięciu milionów lat, a w dużych odległościach od gwiazdy — jeszcze dłużej. Elias 2-24 b znajduje się około 55 jednostek astronomicznych od swojej gwiazdy — prawie dziesięć razy dalej niż Jowisz od Słońca. Wydawało się niewiarygodne, że tak masywne ciało mogło uformować się tak szybko.

Zespół pod kierownictwem doktorantki Andrei Bernardini z Uniwersytetu Diego Portalesa w Chile sięgnął po dane archiwalne. Obserwacje uzyskane w latach 2018 i 2020 na teleskopie Kecka na Hawajach za pomocą koronografu NIRC2 pozwoliły ponownie zobaczyć to samo źródło. Obiekt poruszał się wraz z gwiazdą, a prawdopodobieństwo przypadkowej zbieżności z gwiazdą tła okazało się bardzo niskie. Połączenie danych ALMA, VLT i Kecka ostatecznie potwierdziło planetarną naturę źródła. Wyniki opublikowano 16 września 2026 roku w recenzowanym czasopiśmie The Astrophysical Journal Letters.

Elias 2-24 b znajduje się dokładnie wewnątrz szczeliny, którą najprawdopodobniej sam oczyszcza, torując sobie drogę w dysku gazowo-pyłowym. Planeta wciąż aktywnie akreuje materię. Szacunki masy na podstawie modeli ewolucyjnych dają zakres od 1,9 do 4 mas Jowisza, jednak badacze podkreślają, że jest to górna granica: akrecja i pochłanianie światła przez dysk utrudniają precyzyjne obliczenia. Poprzedni rekordziści — planety przy gwiazdach PDS 70 i WISPIT 2 — miały wiek ponad pięciu milionów lat. Nowy obiekt okazał się co najmniej kilkakrotnie młodszy.

To odkrycie wskazuje na luki we współczesnych wyobrażeniach o tym, jak dokładnie rosną gazowe giganty. Procesy, które wcześniej wydawały się zbyt powolne dla tak odległych orbit, w rzeczywistości mogą przebiegać szybciej. Każda taka „nowo narodzona” planeta staje się swego rodzaju wehikułem czasu: pozwala zajrzeć w epokę, gdy nasz własny Układ Słoneczny dopiero zaczynał się kształtować z chaosu gazu i pyłu.

Wszechświat nieustannie formuje gwiazdy i planety. W gęstych obłokach, podobnych do Rho Ophiuchi, materia się zagęszcza, rozgrzewa, gromadzi w dyski, a wewnątrz tych dysków rodzą się nowe światy. Elias 2-24 b jest tylko jednym z nich, uchwyconym w najwcześniejszym, ledwie dostrzegalnym momencie. Przypomina, jak złożona jest ta kosmiczna pracownia i ile jeszcze kryje się przed naszymi oczami w pyle i cieniu. Wraz z pojawieniem się nowych instrumentów, takich jak teleskop Nancy Grace Roman, podobne detekcje staną się dostępniejsze, a obraz narodzin planet będzie się stawał coraz wyraźniejszy. Na razie jednak ten maleńki w kosmicznej skali gigant w zakurzonej kolebce cicho przepisuje reguły.

4 Wyświetlenia

Źródła

  • Space

Komentarze

Czytaj więcej artykułów na ten temat:

Czy znalazłeś błąd lub niedokładność?Rozważymy Twoje uwagi tak szybko, jak to możliwe.