Badacze z IIT Jodhpur, wśród nich profesor Mitali Mukherjee, przeanalizowali dane transkryptomowe 106 uczestników programu Inner Engineering i doszli do nieoczekiwanego wniosku: zmiany molekularne po praktyce pokrywają się z profilami ponad 438 leków. Najwyraźniej widać wśród nich środki działające na neuroaktywne szlaki ligand–receptor, które wpływają na równowagę pobudzenia i hamowania w korze. Praca ukazała się jako preprint pod koniec 2025 roku i zdobyła szeroki rozgłos w prasie w listopadzie 2026 roku.
Porównanie przeprowadzono za pomocą Connectivity Map, bazy gromadzącej profile ekspresji genów po działaniu tysięcy małych cząsteczek. Naukowcy zestawili ze sobą gery, których aktywność zmieniła się na trzech etapach: w okresie przygotowawczym, podczas ośmiodniowego odosobnienia i trzy miesiące po nim. Najtrwalsze zgodności dotyczyły układów sygnałowych GABA, głównego neuroprzekaźnika hamującego w mózgu, oraz innych neuromodulatorów. Ciekawe jest też to, że po trzech miesiącach większość pierwotnych sygnatur zanikała, ustępując miejsca nowym: obraz okazał się dynamiczny, a nie zamrożony.
Dodatkowa analiza statystyczna powiązała te sygnatury z danymi z literatury na temat tego, jak leki zmieniają pobudliwość kory, którą mierzy się przezczaszkową stymulacją magnetyczną (TMS). Klasy leków o znanym działaniu na korę znalazły się w utajonej przestrzeni cech blisko profili medytacyjnych. To właśnie podobieństwo statystyczne, a nie dowód wspólnego mechanizmu.
Ważne jest, by rozumieć ograniczenia tej pracy. Autorzy wprost nazywają ją generującą hipotezy: w samym badaniu nie mierzono parametrów neurofizjologicznych ani nie twierdzi się o związkach przyczynowo-skutkowych. Nie było też grupy kontrolnej złożonej z osób niepraktykujących medytacji. Do tego materiałem, na którym oparto analizę, jest krew. W osobnej analizie tych samych publicznych danych dotyczących pełnej krwi podkreśla się, że zmiany ekspresji genów odzwierciedlają głównie krążące komórki odpornościowe i niekoniecznie mówią o procesach zachodzących w obrębie ośrodkowego układu nerwowego. Aby sprawdzić hipotezę o równowadze pobudzenia i hamowania, autorzy proponują eksperymenty łączące TMS i EEG.
Prof. Mitali Mukerji Ji (Professor in the Department of Bioscience and Bioengineering at IIT Jodhpur) sent me a paper a few days ago and I have not stopped thinking about it. Her team found that a meditation retreat and a sleeping pill leave a similar mark in the blood. Let me
To skłania do rewizji utartego podziału medytacji na „psychologiczną” i „biologiczną”. Jeśli te same cele molekularne reagują zarówno na tabletkę, jak i na osiem dni intensywnej praktyki, różnica między nimi może tkwić nie w samym mechanizmie, lecz w tym, jaką drogą sygnał dociera do tych celów.
Wyobraźcie sobie apteczną półkę, na której obok siebie leżą syntetyczny klucz i naturalny odcisk palca, a oba pasują do jednego zamka w błonie komórkowej. Z tego punktu widzenia medytacja wygląda już nie tylko na technikę mentalną, ale i na biologicznie aktywne oddziaływanie, którego efekty można w zasadzie mierzyć tymi samymi metodami co działanie leków. Obraz jest trafny, ale opisuje podobieństwo celów, a nie pełną równoważność obu dróg.
Dla teorii świadomości, które opierają się na przetwarzaniu predykcyjnym i wnioskowaniu aktywnym, wynik można czytać jako sugestię, że precyzja interoceptywna i ważenie błędów predykcji mogą być dostrajane już na poziomie transkrypcji genów. To na razie hipoteza robocza, ale łączy subiektywne doświadczenie z konkretną regulacją molekularną.
W praktyce klinicznej autorzy dopuszczają, że przy stosowaniu medytacji może być potrzebne uwzględnienie wyjściowego profilu neurochemicznego człowieka, a nie tylko jego dolegliwości. Jak trwałe są te zmiany molekularne poza kontrolowanym odosobnieniem i czy można je odtworzyć w codziennym życiu bez specjalnego przygotowania, na razie nie wiadomo.




