Onderzoekers van IIT Jodhpur, onder wie professor Mitali Mukherjee, bestudeerden de transcriptoomgegevens 106 van deelnemers aan het Inner Engineering-programma en kwamen tot een onverwachte conclusie: de moleculaire veranderingen na de beoefening vallen samen met de profielen van meer dan 438 middelen. Het meest opvallend daarbij zijn middelen die aangrijpen op neuroactieve ligand-receptorroutes, die de balans tussen excitatie en inhibitie in de cortex beïnvloeden. Het werk verscheen eind 2025 als preprint en kreeg in november 2026 ruime aandacht in de pers.
De vergelijking werd uitgevoerd met behulp van de Connectivity Map, een databank waarin genexpressieprofielen zijn verzameld na blootstelling aan duizenden kleine moleculen. De wetenschappers vergeleken genen waarvan de activiteit in drie fasen veranderde: in de voorbereidingsperiode, tijdens de retraite van acht dagen en drie maanden daarna. De meest consistente overeenkomsten betroffen de signaalsystemen van GABA, de belangrijkste remmende neurotransmitter van de hersenen, en van andere neuromodulatoren. Interessant is ook dat na drie maanden het grootste deel van de oorspronkelijke signatuur was verdwenen en plaatsmaakte voor nieuwe: het beeld bleek dynamisch, niet bevroren.
Een aanvullende statistische analyse bracht deze signatuur in verband met literatuurgegevens over hoe middelen de prikkelbaarheid van de cortex veranderen, die met transcraniële magnetische stimulatie (TMS) wordt gemeten. Geneesmiddelklassen met een bekend effect op de cortex bleken in de latente kenmerkruimte dicht bij de meditatieprofielen te liggen. Het gaat hier juist om statistische gelijkenis, niet om bewijs van een gemeenschappelijk mechanisme.
Het is belangrijk de grenzen van het werk te begrijpen. De auteurs noemen het uitdrukkelijk een hypothesegenererend onderzoek: in het onderzoek zelf werden geen neurofysiologische parameters gemeten en er worden geen oorzakelijke verbanden beweerd. Een controlegroep van mensen zonder meditatiepraktijk was er evenmin. Bovendien is het materiaal waarop de analyse is gebaseerd bloed. In een afzonderlijke analyse van dezelfde openbare gegevens over volbloed wordt benadrukt dat de verschuivingen in genexpressie vooral circulerende immuuncellen weerspiegelen en niet noodzakelijk iets zeggen over processen binnen het centrale zenuwstelsel. Om de hypothese over de balans tussen excitatie en inhibitie te toetsen, stellen de auteurs experimenten voor die TMS en EEG combineren.
Prof. Mitali Mukerji Ji (Professor in the Department of Bioscience and Bioengineering at IIT Jodhpur) sent me a paper a few days ago and I have not stopped thinking about it. Her team found that a meditation retreat and a sleeping pill leave a similar mark in the blood. Let me
Dit zet aan tot een herziening van de gangbare scheiding van meditatie in een ‘psychologisch’ en een ‘biologisch’ aspect. Als dezelfde moleculaire doelwitten zowel op een pil als op acht dagen intensieve beoefening reageren, kan het verschil tussen beide niet in het mechanisme zelf liggen, maar in de weg waarlangs het signaal deze doelwitten bereikt.
Stel u een apothekersplank voor waar een synthetische sleutel en een natuurlijke vingerafdruk naast elkaar liggen, en beide passen op hetzelfde slot in een celmembraan. Vanuit dit gezichtspunt lijkt meditatie niet alleen een mentale techniek, maar ook een biologisch actieve invloed waarvan de effecten in principe met dezelfde methoden te meten zijn als de werking van geneesmiddelen. Het beeld is treffend, maar het beschrijft de gelijkenis van doelwitten, niet de volledige equivalentie van twee wegen.
Voor theorieën van bewustzijn die steunen op predictieve verwerking en actieve inferentie kan het resultaat worden gelezen als een aanwijzing dat interoceptieve precisie en de weging van voorspellingsfouten al op het niveau van gentranscriptie kunnen worden afgestemd. Dit is voorlopig een werkhypothese, maar ze verbindt subjectieve ervaring met een concrete moleculaire regulatie.
Voor de klinische praktijk opperen de auteurs dat bij de toepassing van meditatie mogelijk rekening moet worden gehouden met het uitgangsneurochemische profiel van een persoon, en niet alleen met diens klachten. Hoe stabiel deze moleculaire verschuivingen buiten een gecontroleerde retraite zijn en of ze in het dagelijks leven zonder speciale voorbereiding kunnen worden gereproduceerd, is vooralsnog onbekend.




