Op 5 augustus 2026 maakte het Amerikaanse Nationale Observatorium voor de Zon een belangrijke doorbraak in de zonnefysica bekend. Met behulp van 's werelds krachtigste zonnetelescoop, de Daniel K. Inouye, op de top van Haleakala op Maui, observeerden wetenschappers voor het eerst minuscule wervelstructuren op het oppervlak van onze ster — sporen van de Kelvin-Helmholtz-instabiliteit. Wat de theorie decennialang voorspelde, is nu eindelijk zichtbaar geworden.
De telescoop met zijn vier meter brede spiegel legde de fotosfeer vast met een ongekende resolutie. Op de beelden, die in april 2025 werden genomen, bleken de grenzen van magnetische gebieden doorsneden te zijn met tientallen kleine wervelingen. Deze 'draaikolken', variërend in grootte van enkele tientallen tot honderden kilometers, ontstaan waar stromen van heet plasma met verschillende snelheden langs elkaar bewegen. Zo ontstaan de beroemde golven op het grensvlak van twee vloeistoffen – van de rimpelingen op een meer tot wolkenruggen en zelfs structuren in de atmosferen van Jupiter en Saturnus.
Een internationale onderzoeksgroep, bestaande uit wetenschappers van het NSO, het NCAR High Altitude Observatory en het Max Planck Instituut voor Zonnestelselonderzoek, vergeleek de observaties met zeer nauwkeurige computermodellen. De overeenkomst bleek bijna perfect: zowel in de realiteit als in de simulaties bedroeg de gemiddelde afstand tussen de wervelingen ongeveer 50-65 kilometer. Dit stelde hen in staat om met zekerheid te stellen: we hebben hier te maken met de Kelvin-Helmholtz-instabiliteit, en niet met willekeurige fluctuaties.
Deze ontdekking is niet alleen op zichzelf van groot belang. Dergelijke wervelingen mengen voortdurend gemagnetiseerd en ongemagnetiseerd plasma. Ze kunnen de 'motor' zijn die magnetische veldlijnen opwindt – een proces dat bekend staat als 'flux braiding' of 'vlechten van flux'. Wanneer de spanning in deze 'vlechten' een kritiek punt bereikt, herverbinden de lijnen zich, waardoor energie vrijkomt. Dit veroorzaakt uitbarstingen, jets en coronale massa-ejecties – verschijnselen die storingen in satellieten, GPS-systemen en stroomnetten op aarde kunnen veroorzaken.
Bovendien dragen deze kleine wervelingen bij aan het oplossen van een oud raadsel: waarom de corona van de zon tot een miljoen graden wordt verhit, terwijl het oppervlak slechts ongeveer 5500 graden Celsius bereikt. De constante menging en het transport van energie naar boven kunnen een aanzienlijke bijdrage leveren aan deze opwarming. Het lijkt er ook op dat ze de diffusie van het magnetische veld versnellen, wat cruciaal is voor de verklaring van de 11-jarige zonnecyclus.
Het artikel met de onderzoeksresultaten is verschenen in het tijdschrift Nature, onder de titel
