Slechts enkele dagen geleden, op 4 september 2026, publiceerde het SETI-instituut een gedetailleerde analyse van een van de meest veelzeggende gebeurtenissen van de afgelopen jaren in de heliofysica. En op 8 september werd er ook over verteld op het officiële account van het instituut. Het gaat om een zonne-uitbarsting die begon — en plotseling stopte. Het onderzoek is recent, de gegevens zijn recent, en de conclusies veranderen nu al het beeld van hoe de magnetische velden van de zon precies bepalen of materie de ruimte in ontsnapt of gevangen blijft in de ster. Daarom is het onderwerp vandaag extra actueel: inzicht in dergelijke ‘mislukkingen’ houdt rechtstreeks verband met de voorspelling van het ruimteweer, dat van invloed is op satellieten, communicatie en zelfs de energievoorziening op aarde.
In maart 2024 rees er een magnetische structuur op aan het zonsoppervlak. Plasma schoot omhoog — het vertrouwde beeld van het begin van een krachtige coronale uitstoot. Maar in plaats van weg te vliegen, bleef het materiaal hangen en zakte geleidelijk weer terug. Voor het eerst konden wetenschappers dit proces vanuit meerdere gezichtspunten tegelijk volgen en achterhalen waarom de uitbarsting niet plaatsvond.
Een zonnevlam en een massa-uitstoot zijn verwante, maar niet identieke verschijnselen. Een vlam is een heldere uitbarsting van energie in de corona. Een uitstoot betekent dat materie de ster daadwerkelijk verlaat. Grote vlammen gaan vaker gepaard met uitstoot, maar er zijn uitzonderingen. Juist die geven de sleutel tot het begrip van de beslissende factor.
Die gebeurtenis werd waargenomen door Solar Dynamics Observatory, STEREO, Hinode, Solar Orbiter en IRIS. De ruimtevaartuigen keken vanuit verschillende hoeken en in verschillende golflengtebanden, registreerden magnetische velden en, wat bijzonder belangrijk is, spectra. Spectroscopie maakte het mogelijk de beweging van plasma te zien aan de hand van dopplerverschuivingen.
Het beeld werd duidelijk. Onder de opstijgende structuur verbonden de magnetische velden zich opnieuw en duwden haar omhoog. Tegelijkertijd vond boven een andere herverbinding plaats: de buitenste veldlijnen 'sneden' in de top van de lus en verzwakten de krachten die haar probeerden weg te duwen. Het sterke omringende veld werkte als een kooi die te langzaam verzwakte. Het gevolg was dat de lus opsteeg, bleef hangen en instortte.
Deze episode is niet alleen op zichzelf belangrijk. Als een uitstoot de aarde bereikt, kan die verstoringen van het magnetische veld veroorzaken, stromen opwekken in hoogspanningsleidingen en problemen voor satellieten opleveren. Begrip van waarom de ene vlam wel 'schiet' en de andere niet, verbetert de voorspellingen van het ruimteweer.
Op dit moment is het team van doctor Katie Reeves van plan vijftien jaar aan gegevens van Solar Dynamics Observatory door te nemen om andere grote vlammen zonder uitstoot te vinden. En de toekomstige missie MUSE zal dergelijke waarnemingen frequenter en gedetailleerder maken.
Onze ster leeft volgens de wetten van een uiterst fijn evenwicht van enorme krachten. Magnetische velden duwen, houden tegen, herschikken zich — en van de uitkomst van die strijd hangt af of materie naar verre planeten vliegt of deel blijft van de zon. In deze onzichtbare strijd komen zowel de omvang van de kosmische processen tot uiting als de verbazingwekkende samenhang van krachten waardoor wij bestaan in een wereld waar zulke grandioze gebeurtenissen niet alleen kunnen worden waargenomen, maar ook geleidelijk kunnen worden ontrafeld.
