In een supergeleidend systeem ontsnapte het kwantumgeheugen aan alle controles die het gedrag van het systeem op slechts twee verschillende tijdstippen vergeleken. Het effect kwam alleen aan het licht wanneer wetenschappers drie of meer momenten tegelijkertijd beschouwden. Precies dat hebben ze in een nieuw experiment vastgelegd.
Een onderzoeksgroep onder leiding van Konstantin Bayer en Keiter Mörch voerde een experiment uit op een platform van supergeleidende qubits met tijdonafhankelijke koppelingen. Het werk is gepubliceerd als preprint op arXiv 12 november 2026. De wetenschappers toonden aan dat klassieke geheugenmodellen elke paarsgewijze correlatie kunnen verklaren, maar dat een gezamenlijke analyse van drie tijdstippen een onuitwisbaar kwantumspoor onthult.
Stel je drie vrienden voor die om de beurt een briefje met een geheim aan elkaar doorgeven. Elk tweetal kan zijn versies zo op elkaar afstemmen dat het verhaal geloofwaardig lijkt. Maar wanneer alle drie tegelijkertijd hun aantekeningen vergelijken, wordt de tegenstrijdigheid duidelijk. Precies zo gedraagt kwantumgeheugen zich: het 'herinnert' zich eerdere toestanden van het systeem op een manier die onverenigbaar is met de klassieke fysica, en die onverenigbaarheid is alleen zichtbaar bij een gezamenlijke beschouwing van meerdere momenten.
De auteurs leidden een analytische getuige van drietijdsgeheugen af en pasten die toe op een minimaal qubitmodel. In het experiment op het supergeleidende platform slaagden ze erin een continue dynamiek in de tijd te realiseren zonder de hamiltoniaan bij te stellen. De resultaten bevestigen een strikte hiërarchie: er bestaan kwantumgeheugeneffecten die door geen enkele paarsgewijze test worden ontdekt.
De ontdekking is belangrijk voor kwantumcomputing en de modellering van open systemen. Nu kan men echt kwantumgeheugen onderscheiden van klassieke imitaties ervan, wat cruciaal is bij het ontwerpen van apparaten waarbij de omgeving de coherentie op meerdere tijdschalen moet behouden. Volgens de preprint vereist het effect geen speciale tijdsafhankelijkheden en wordt het in een reëel hardwareplatform gerealiseerd.
Dit betekent dat toekomstige tests van kwantumgeheugen rekening moeten houden met meerdere tijdstippen tegelijk, anders blijft een deel van de kwantumresources onopgemerkt.

