25 Fields-medaillewinnaars hebben een gezamenlijke verklaring gepubliceerd waarin zij direct wijzen op een "ernstige discrepantie in doelstellingen" tussen bedrijven die AI ontwikkelen en de wiskundige gemeenschap. Het document verscheen op 11 september 2026 in Le Monde en op de blog van Terence Tao; onder de ondertekenaars bevinden zich Pierre Deligne, Peter Scholze, Maryna Viazovska, Manjul Bhargava, Yu Deng en anderen. De verklaring kwam voort uit de recente aankondigingen van OpenAI over het oplossen van het Navier-Stokes-probleem in 88 uur met behulp van duizenden agenten en miljoenen berichten.
De kern van de klacht is niet dat AI problemen oplost, maar hoe dit precies gebeurt en welke waarden daarbij worden bevorderd. Wiskunde waardeert traditioneel niet het feit van de oplossing zelf, maar het begrip van structuren, het isoleren van de nieuwe bijdrage, zorgvuldige verificatie, correcte citatie en tijd voor reflectie. Bedrijven optimaliseren daarentegen voor snelheid en publieke benchmarks: hoe sneller een model een bekend probleem "sluit", hoe hoger de waardering in de ogen van investeerders en gebruikers. Een dergelijke versnelling vernietigt volgens de laureaten de "vruchtbare bodem" voor nieuwe ideeën en ondermijnt de vorming van studenten en de ontwikkeling van ideeën.
Methodologisch gezien is de verklaring gebaseerd op observaties van reële incidenten. Wiskundigen merken op dat AI-systemen vaak oplossingen presenteren zonder een volledige schriftelijke uiteenzetting, zonder aan te geven wat er werkelijk nieuw is en zonder rekening te houden met voorgaand werk. Dit houdt direct verband met recente geschillen over prioriteit bij vraagstukken, waarbij OpenAI naar verluidt resultaten heeft gebruikt die met behulp van modellen van andere laboratoria waren verkregen, zonder de juiste naamsvermelding. In tegenstelling tot het traditionele wiskundige proces, waarbij een bewijs door peerreview en discussie binnen de gemeenschap gaat, laat de machinale aanpak weinig ruimte voor dergelijke reflectie.
In vergelijking met eerdere benaderingen van de integratie van rekenkundige instrumenten in de wiskunde, onderscheidt de huidige situatie zich door schaal en commerciële druk. Voorheen werden computers gebruikt voor verificatie of het zoeken naar tegenvoorbeelden, maar niet voor de massaproductie van "oplossingen" voor bekende problemen in recordtijd. Parallelle inspanningen van laboratoria zoals DeepMind of Anthropic richten zich ook op benchmarks, maar juist OpenAI promoot de laatste weken het meest agressief het narratief van een "doorbraak" bij de Millennium Prize Problems. Dit creëert een competitieve dynamiek waarin snelheid het belangrijkste voordeel wordt, en niet de diepgang van het begrip.
De gevolgen voor het vakgebied zijn duidelijk: als de gemeenschap zich gaat richten op machinale oplossingen als de voornaamste manier van vooruitgang, dan zal de ruimte voor langzaam maar fundamenteel werk afnemen. Studenten en jonge onderzoekers kunnen de motivatie voor diepgaande studie verliezen, aangezien de "antwoorden" al in de openbare ruimte beschikbaar zijn. Bovendien ontstaat er een risico op het vervagen van auteurschap en verantwoordelijkheid — wie is verantwoordelijk voor een fout in een AI-bewijs als dit is samengesteld uit duizenden fragmenten?
De verklaring ontkent niet het nut van AI voor de wiskunde, maar benadrukt de noodzaak van een dringende discussie over de regels voor interactie. De laureaten roepen de wiskundige gemeenschap, ontwikkelaars en de samenleving in het algemeen op om mechanismen te ontwikkelen die de waarde van conceptueel begrip en correcte citatie behouden. Zonder dergelijke mechanismen zal de discrepantie in doelstellingen alleen maar toenemen, wat niet alleen de wiskunde, maar ook andere gebieden van intellectuele arbeid zal beïnvloeden.
De kernvraag die open blijft: zal de wiskundige gemeenschap erin slagen haar standaarden voor verificatie en auteurschap op te leggen aan AI-ontwikkelaars, of zal de commerciële logica definitief herdefiniëren wat als "vooruitgang" in de fundamentele wetenschap wordt beschouwd.
