W laboratorium fizyki gazów kwantowych badacze zaobserwowali naruszenie nierówności Bella w kondensacie Bosego-Einsteina o spinie 1 z atomów rubidu-87. Wynik ogłoszony 9 listopada 2026 roku wykroczył poza zwykłe układy dwupoziomowe i potwierdził autentyczną wielowymiarową nieokalność multipartitową, zmierzoną wyłącznie poprzez kolektywne obserwable spinowe.
Zespół wykorzystał ultrazimny gaz atomów 87Rb, schłodzony do temperatur nanokelwinowych w pułapce optycznej. W stanie spinowym 1 atomy mają trzy możliwe rzuty spinu, co pozwala kodować informację kwantową w przestrzeni trójwymiarowej zamiast w zwykłych kubitach. Naukowcy zmierzyli korelacje między kolektywnymi operatorami spinowymi i odkryli naruszenie nierówności Bella o wysokiej istotności statystycznej.
Zwykła nierówność Bella sprawdza, czy korelacje można wyjaśnić lokalnymi zmiennymi ukrytymi. Tutaj natomiast naruszenie nastąpiło w układzie, w którym cząstki nie są podzielone na osobne kubity, lecz opisane jednolitym wielowymiarowym stanem spinowym. To tak, jakby zamiast pary monet podrzucanych osobno sprawdzać korelacje całej wiązki monet wirujących razem w jednym polu.
Eksperyment pokazał, że nieokalność zachowuje się i skaluje w makroskopowych układach kwantowych bez konieczności odwoływania się do indywidualnych stanów atomowych. Takie podejście upraszcza pomiary i otwiera drogę do testowania nieokalności w jeszcze większych kondensatach.
Wyniki opublikowane w czasopiśmie Physical Review Letters pod linkiem APS 9 listopada 2026 roku zmieniają wyobrażenie o tym, jak nieokalność kwantowa przejawia się w obiektach makroskopowych. Teraz jasne jest, że wielowymiarowe stopnie swobody spinu mogą nieść autentyczną nieokalność multipartitową, dostępną dla pomiarów kolektywnych.
To odkrycie kładzie fundament pod nowe protokoły informacji kwantowej, w których wymiar przestrzeni stanów staje się zasobem, a nie ograniczeniem.

