W laboratorium Uniwersytetu Wiedeńskiego fizycy umieścili operacje Alicji i Boba w superpozycji porządków przyczynowych. Fotonowy przełącznik kwantowy SWITCH pozwolił przeprowadzić protokół dystrybucji klucza kwantowego podobny do BB84, w którym sam porządek pomiarów i przygotowania znajduje się w superpozycji kwantowej.
Zespół pod kierownictwem Yanna Walibusa z Wiedeńskiego Centrum Nauki i Technologii Kwantowych (VCQ) przy Uniwersytecie Wiedeńskim wraz z kolegami z Uniwersytetu w Glasgow zrealizował eksperyment. Wykorzystali oni układ liniowo-optyczny z dodatkową ancyllą delokalizowaną w czasie, aby odczytać polaryzację fotonu wewnątrz SWITCH bez niszczenia koherencji. Preprint opublikowano na arXiv 20 października 2026 roku.
W zwykłym BB84 do oceny podsłuchu trzeba publicznie porównać część surowego klucza i odrzucić te bity. Tutaj natomiast obecność podsłuchującego wykrywa się na podstawie pomiarów kubitu kontrolnego: narusza on interferencję między alternatywnymi porządkami operacji. Średnie prawdopodobieństwo wykrycia wyniosło 0,15 ± 0,02 na dzielony kubit.
Wyobraźmy sobie dwie drogi, którymi może podążać sygnał — jak w interferometrze Macha-Zehndera, ale zamiast fazy mamy tu superpozycję samego porządku zdarzeń. Podsłuchujący działający wewnątrz SWITCH pozostawia ślad właśnie w kontrolnym stopniu swobody, nie naruszając samego bitu klucza.
Eksperyment ma na razie charakter dowodu koncepcji: wymaga postselekcji, a protokół nie zapewnia jeszcze pełnego bezpieczeństwa kryptograficznego. Pokazuje jednak, że nieokreślony porządek przyczynowy może służyć jako zasób pozwalający testować każdy kubit pod kątem podsłuchu bez utraty materiału klucza.
Przy braku podsłuchującego prawdopodobieństwo pomyślnego wygenerowania klucza po postselekcji osiągnęło 96,4 ± 0,4 %. Otwiera to drogę do protokołów, w których informacja kontrolna bierze na siebie ciężar weryfikacji, a bity klucza pozostają w pełni w dyspozycji stron.
Wyniki przedstawione w preprintcie arXiv:2608.13561v2 pokazują, że przełącznik kwantowy SWITCH potrafi zmienić równowagę między bezpieczeństwem a efektywnością w dystrybucji klucza.
