Een kwantumcomputer zal een gewone computer niet exponentieel kunnen overtreffen bij het oplossen van taken waarbij de invoergegevens bijna willekeurig zijn en geen bijzondere wiskundige structuur hebben. Dit is niet zomaar weer een beperking — het is een bewijs dat door kunstmatige intelligentie is geleverd.
In november 2026 kondigde de Amerikaanse startup Physical Superintelligence (PSI) aan dat zij een vermoeden had bewezen dat in 2011 werd geformuleerd door Scott Aaronson van de Universiteit van Texas in Austin en Andris Ambainis van de Universiteit van Letland. Het vermoeden stelde: voor polynomen van lage graad die op de booleaanse kubus waarden van 0 tot 1 aannemen, is er altijd een variabele met merkbare invloed. Het bewijs werd gevonden door het interne onderzoekssysteem van PSI op basis van een niet-openbaar model van Anthropic. De volledige tekst doorstond de controle in het Lean-systeem, en de uiteenzetting werd voorbereid door onderzoekers van Stanford — Guy Blank, Jordan Docter, Carmen Strassl en Li-Yang Tan.
Het systeem werkte vier dagen: eerst verkreeg het een volledig bewijs, daarna verbeterde het dit tweemaal, en elke versie werd door Lean zonder fouten aanvaard. Dit is geen experiment op een kwantumprocessor, maar een zuiver wiskundig bewijs op het gebied van de query-complexiteitstheorie. Het toont aan dat een kwantumalgoritme dat T queries op de invoer uitvoert, met hoge nauwkeurigheid klassiek kan worden gesimuleerd op de meeste willekeurige invoeren, met slechts een polynomiaal aantal queries.
Stelt u zich een enorm magazijn voor met miljarden laden, waar het gezochte voorwerp op een willekeurige plaats ligt zonder aanwijzingen. Klassiek zoeken doorloopt de laden één voor één. Een kwantumcomputer zou, zo leek het, in allemaal tegelijk kunnen kijken — maar het bewijs toont aan dat zonder bijzondere structuur, zoals in het algoritme van Shor voor factorisatie, zulk 'gluren' slechts een polynomiale versnelling oplevert, geen exponentiële. De invloed van één variabele in een polynoom garandeert dat een willekeurige invoer bijna altijd kan worden voorspeld op basis van een klein aantal bits.
Het resultaat verandert de opvattingen over de grenzen van kwantumoverheersing. Nu is het duidelijk: voor taken zonder ingebouwde structuur — willekeurige grafen, willekeurige functies — valt geen exponentiële winst te verwachten. Kwantumcomputers behouden hun voordeel waar structuur aanwezig is, zoals in cryptografie of optimalisatie met bijzondere eigenschappen. De praktische bouw van apparaten wordt hierdoor niet tenietgedaan, maar de inspanningen worden gericht op het zoeken naar juist zulke gestructureerde taken.
Het artikel in New Scientist van 12 november 2026 en de preprint op arXiv van 8 november beschrijven in detail het verloop van het bewijs en de gevolgen ervan voor de verhouding tussen de klassen BPP en BQP in de wereld van willekeurige orakels.
Kwantumoverheersing is nu scherper afgebakend: zij is reëel, maar vereist geen willekeur, doch een verborgen regelmaat.


