Op het Indonesische eiland Lombok vertrekken vissersboten die voorheen op haaien visten nu op toeristische expedities. Voormalige vissers laten reizigers kennismaken met de onderwaterwereld, nemen deel aan wetenschappelijk onderzoek naar mariene roofdieren en vinden nieuwe inkomstenbronnen voor hun gezinnen. Het initiatief Project Hiu laat zien hoe de ontwikkeling van ecotoerisme oceaanbehoud, steun aan lokale gemeenschappen en nieuwe reismogelijkheden kan verenigen. In 2026 bleef het project zich uitbreiden en verwierf het internationale erkenning.
Van visserij naar oceaanreizen
In het oosten van het Indonesische eiland Lombok, in de buurt van de vissersdorpen Tanjung Luar en Gili Maringkik, varen lokale boten die voorheen werden gebruikt voor de haaienvangst nu uit met toeristen. Kapiteins verzorgen zeetochten, begeleiden gasten tijdens het snorkelen bij koraalriffen en laten hen kennismaken met het onderwaterleven van de regio. Tot de bewoners van deze wateren behoren zwartpuntrifhaaien, die in hun natuurlijke omgeving kunnen worden waargenomen.
Achter deze verandering staat Project Hiu — een initiatief dat in 2018 werd opgericht door de Australische duiker, documentairemaker en haaienbeschermster Madison ‘Pip’ Stewart. Tijdens het werken aan een film over de haaienvisserij in Indonesië maakte zij kennis met lokale vissers en zag zij dat oproepen om te stoppen met vissen het kernprobleem niet oplossen: de visserij bleef voor veel gezinnen de belangrijkste inkomstenbron.
In plaats van natuurbescherming tegenover de belangen van de lokale bevolking te stellen, stelde het team voor om bestaande middelen te gebruiken — vissersschepen, de ervaring van de kapiteins en hun diepgaande kennis van de lokale wateren. Project Hiu begon vissers en hun boten in te zetten voor toeristische tochten en creëerde zo een economisch alternatief voor de visserij. Zo kregen professionele vaardigheden die voorheen met de jacht op zeedieren samenhingen een nieuwe bestemming — in het laten kennismaken van reizigers met de oceaan en het behoud ervan.
Nieuwe mogelijkheden voor lokale gemeenschappen
Volgens Condé Nast Traveller nemen vandaag ongeveer 80 vissers deel aan het initiatief, werkzaam op 15 boten. Zij begeleiden gasten tijdens zeetochten, laten hen kennismaken met koraalecosystemen en helpen hen zeebewoners in hun natuurlijke omgeving te zien. Voor lokale gezinnen is dit de mogelijkheid om inkomsten uit toeristische activiteiten te verwerven zonder afstand te doen van hun vertrouwde mariene omgeving en opgedane ervaring.
In 2026 bleef Project Hiu zich uitbreiden: in één maand sloten zich nog zeven vissers met hun schepen bij het initiatief aan. Tegelijkertijd ontwikkelt de organisatie onderwijsmogelijkheden voor de volgende generatie. De eerste deelneemster aan het beursprogramma van het project begon haar opleiding aan een kostschool. Dit programma beoogt de perspectieven van kinderen uit vissersgezinnen te verruimen en hun mogelijkheden te bieden die eerdere generaties niet altijd hadden.
Volgens de organisatie zelf kon dankzij de omschakeling van vissersschepen naar toeristische activiteiten in 2025 de vangst van meer dan 2700 haaien worden voorkomen. Dit is een schatting van het potentiële natuurbeschermingseffect van het project: het gaat om dieren die tijdens visserijtochten, die door toeristische vaarten werden vervangen, prooi hadden kunnen worden.
Vissers helpen wetenschappers haaien te bestuderen
Wetenschappelijk werk werd een ander belangrijk aandachtspunt van Project Hiu. Lokale vissers nemen deel aan onderzoek naar mariene roofdieren, helpen specialisten haaien te vinden en gegevens over hun verplaatsingen te verzamelen. Hun ervaring is bijzonder waardevol dankzij hun jarenlange kennis van de lokale wateren en de eigenaardigheden van het mariene leven.
Een van de belangrijke resultaten was het aanbrengen van tien satellietzenders op tijgerhaaien — de eerste gemerkte vertegenwoordigers van deze soort in Indonesische wateren. De apparaten maken het mogelijk de verplaatsingen van de dieren te volgen en informatie te verkrijgen over de omstandigheden waarin zij leven, waaronder de watertemperatuur. Dergelijke gegevens helpen onderzoekers migratieroutes en de levenswijze van grote mariene roofdieren beter te begrijpen.
In 2026 werd het onderzoek voortgezet: volgens Condé Nast Traveller bracht het team nog negen zenders/merken aan. Zo werden voormalige deelnemers aan de visserij deel van het werk aan de bestudering van dieren die zij voorheen vingen. Hun praktische kennis vult wetenschappelijke methoden aan en helpt onderzoekers informatie over het mariene milieu te verkrijgen.
Internationale erkenning en een nieuwe kijk op reizen
In september 2026 kwam Project Hiu op de lijst Bright Ideas in Travel — de jaarlijkse selectie van Condé Nast Traveller gewijd aan initiatieven die nieuwe benaderingen voor de ontwikkeling van de toeristische sector bieden. Dit jaar bekeek de redactie meer dan 200 inzendingen van over de hele wereld en koos 25 projecten, waarbij zij hun ecologische en sociale impact, hun bijdrage aan de ontwikkeling van lokale gemeenschappen en de kwaliteit van de toeristische ervaring beoordeelde.
De internationale aandacht voor het project hangt niet alleen samen met de mogelijkheid haaien in hun natuurlijke omgeving te observeren. Het bijzondere ervan schuilt in het model van samenwerking met de lokale bevolking zelf: toeristische activiteiten creëren economische mogelijkheden voor vissersgezinnen, en de ervaring van voormalige vissers wordt deel van natuurbeschermings- en onderzoekswerk.
In 2027 is Project Hiu van plan nieuwe vissers te blijven aantrekken en het haaienonderzoek uit te breiden. Tot de verdere aandachtspunten behoren het herstel van mangroven en het verzamelen van plastic afval in de kustwateren.
Voor reizigers is een tocht met Project Hiu de mogelijkheid een dag op de oceaan door te brengen, de bewoners ervan te zien en kennis te maken met mensen die de lokale wateren goed kennen. Voor vissers is het een nieuwe manier om hun vaardigheden toe te passen, professionele mogelijkheden te ontwikkelen en een duurzamere toekomst voor hun gezinnen te creëren.
De geschiedenis van Lombok laat zien hoe toerisme deel kan worden van natuurbeschermingsveranderingen. Wanneer het behoud van marien leven de lokale gemeenschappen ten goede komt, verandert kennis van de oceaan van een instrument van de visserij in een hulpbron voor het bestuderen en beschermen ervan.


