In laboratoria in Oxford en Cambridge nemen onderzoekers de elektrische activiteit van de hersenen op van proefpersonen die gewoon met gesloten ogen liggen, zonder enige taak uit te voeren. In plaats van traditionele experimenten met stimuli en reacties, passen de wetenschappers machine learning-algoritmen toe op deze 'vrije' signalen. De resulterende patronen maken het mogelijk om niet alleen hersenactiviteit vast te leggen, maar ook te voorspellen waar een persoon op dit moment aan denkt – een afspraak die eraan komt, of een gesprek dat al heeft plaatsgevonden.
Het overzichtsartikel in Nature Reviews Neuroscience, gepubliceerd op 15 juli 2026, is geschreven door Andrea Luppi en zijn collega's van Oxford, Cambridge, Montreal en Dublin. Luppi, een Wellcome Early Career Fellow aan St John's College Cambridge, is de eerste en corresponderende auteur van het werk.
Het artikel stelt dat spontane hersenactiviteit niet langer een belemmering is voor het begrijpen van bewustzijn. De auteurs laten zien hoe data-gedreven benaderingen betekenisvolle informatie extraheren uit signalen die onderzoekers voorheen simpelweg als ruis wegfilterden. Het werk integreert gegevens van EEG, fMRI en een vergelijkende analyse van de hersenactiviteit van mensen, muizen en apen, maar bevat geen nieuwe experimenten – het is een systematisch overzicht dat reeds gepubliceerde onderzoeken samenvat. De auteurs melden geen conflicterende belangen; de financiering kwam via standaard universitaire subsidies.
Traditionele bewustzijnstheorieën, zoals de Global Workspace Theory, waren gebaseerd op onderzoeken met externe stimuli, waarbij de aandacht van de mens gericht was op de buitenwereld. Spontane activiteit stelt het gebruikelijke scenario ter discussie: is er werkelijk een apart mechanisme nodig voor de 'interne' denkmodus? Predictive Processing, een alternatieve theorie, stelt dat de hersenen voortdurend voorspellingen genereren over de omgeving.
De gegevens van Luppi en zijn collega's tonen aan dat deze voorspellingen gestructureerd en cognitief betekenisvol blijven, zelfs wanneer de persoon geen externe input ontvangt – de hersenen blijven modelleren, analyseren en voorspellen. Het overzicht zelf geeft echter geen definitief antwoord op de fundamentele vraag: is dergelijke gestructureerde spontane activiteit voldoende om het fenomenaal bewustzijn (subjectieve ervaring) te laten ontstaan, of weerspiegelt het slechts de functionele verwerking van informatie zonder bijbehorend bewustzijn.
Methodologische beperkingen zijn duidelijk: de meeste onderzoeken werden uitgevoerd op kleine steekproeven van deelnemers, en de machine learning-algoritmen werden getraind op gegevens verzameld in omstandigheden van volledige rust, waar de controle over de gedachten en aandacht van de proefpersonen minimaal is. De auteurs erkennen eerlijk dat de vertaling van deze wetenschappelijke resultaten naar klinische praktijk – van anesthesiebeheer tijdens operaties tot diagnose van bewustzijnsstoornissen – aanvullende zorgvuldige controles en validatie op grotere patiëntengroepen vereist.
Om de aard van de benadering beter te begrijpen, stel je een trein voor die op rails rijdt zonder een vast schema. Vroeger bestudeerden ingenieurs alleen de haltes op de stations – momenten waarop de trein stilstaat of begint te rijden. Nu analyseren ze hoe de wagon tussen de stations beweegt: zijn snelheid, trillingen, interactie van systemen. Op dezelfde manier stellen data-gedreven methoden ons in staat om niet alleen pauzes in het denken te zien, maar ook hoe spontane hersenactiviteit daaropvolgende reacties 'stuurt' en de gereedheid voor nieuwe taken vormt.
Als deze benadering voet aan de grond krijgt in de neurowetenschap, zal niet alleen de experimentele praktijk van onderzoekers veranderen, maar ook ons fundamentele begrip van wat als 'normaal' wordt beschouwd voor een gezond brein. Studies wijzen nu al op een vermindering van de uniciteit en complexiteit van functionele connectiviteit onder anesthesie en bij premature pasgeborenen – patronen die kunnen dienen als biomarkers van de bewustzijnstoestand.
